Shloka 25

Yamavākya

The Words of Yama

Devanagari script

हरेर्दिने धातृफलांगलिप्तो विमुक्तवांछारसभोजनो नरः । प्रयाति लोके धरणीधरस्य विदुष्टकर्मापि मनुष्यजन्मा ॥ २५ ॥

Transliteration

harerdine dhātṛphalāṃgalipto vimuktavāṃchārasabhojano naraḥ | prayāti loke dharaṇīdharasya viduṣṭakarmāpi manuṣyajanmā || 25 ||

Translation

ہری کے مقدّس دن دھاتری (آملہ) کے پھل کا لیپ بدن پر لگا کر، ذائقوں کی خواہش کو چھوڑ کر جو کھانا کھاتا ہے، وہ انسان جنم میں پہلے ناپسندیدہ اعمال کرنے والا بھی ہو تو دھَرَنی دھَر (وشنو) کے لوک کو پا لیتا ہے۔

Word by Word

• हरेः: of Hari
• हरेः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• दिने: on the day
• दिने: अधिकरण (सप्तमी/Locative)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• धातृफलाङ्गलिप्तः: smeared on the body with dhātṛ-fruit (paste)
• धातृफलाङ्गलिप्तः: विशेषण (of कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धातृफल (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + लिप्त (कृदन्त, √लिप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; लिप्त = भूतकृदन्त (क्त), √लिप् (लिप् लेपन) ‘smeared’; समासः: धातृफलस्य अङ्गे लिप्तः (सप्तमी/अधिकरण-तत्पुरुष)

• विमुक्तवाञ्छारसभोजनः: whose food is the essence of liberated desire (contented)
• विमुक्तवाञ्छारसभोजनः: विशेषण (of कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विमुक्त (कृदन्त, √मुच्) + वाञ्छा (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विमुक्त = भूतकृदन्त (क्त), √मुच् (मुच् मोक्षणे) ‘freed’; समासः: वाञ्छायाः रसः (षष्ठी-तत्पुरुष) + तस्य भोजनः (षष्ठी-तत्पुरुष) → ‘one whose food is the essence of (fulfilled) desire’; समग्रः विशेषणम्

• नरः: a man
• नरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रयाति: goes/attains
• प्रयाति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• धरणीधरस्य: of the bearer of the earth (Viṣṇu/Śiva/king)
• धरणीधरस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः धरणीं धरति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• विदुष्टकर्मा: even one of evil deeds
• विदुष्टकर्मा: विशेषण (of कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विदुष्ट (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: विदुष्टं कर्म यस्य सः ‘one whose deeds are evil’

• अपि: even/also
• अपि: सम्बन्ध/निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• मनुष्यजन्मा: one born as a human
• मनुष्यजन्मा: विशेषण (of कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: मनुष्यजन्म यस्य सः ‘one who has human birth’

Speaker

Narada (teaching in a vrata/mahatmya sequence, traditionally in dialogue with Sanatkumara)

Vrata Kalpa

Vrata: Harerdina / Harivāsara (Hari’s sacred day; likely an Ekādaśī-type observance in vrata-mahātmya context)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu (Hari)
• Dharanidhara (Vishnu)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that sincere observance of Hari’s sacred day—marked by bodily purity (dhātṛ/āmalakī anointment) and sensory restraint—has the power to elevate a person to Viṣṇu’s realm, even overcoming the burden of prior misdeeds.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed through practical discipline: honoring Hari’s day, simplifying food, and renouncing craving for taste. The verse emphasizes transformation through devotion-in-action rather than mere status or past record.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) is implied: the verse prescribes vrata-style conduct—anointment with dhātṛ (āmalakī) and regulated eating—as a concrete rule of observance for Hari’s day.