Shloka 19

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

येनैव कीर्तिस्तु यशो भवेच्च तथैव सौख्यं तव कीर्तियुक्तम् । करोमि सौम्यं नरदेवनाथ क्षिपामि देहं ज्वलनेत्वदर्थम् ॥ १९ ॥

Transliteration

yenaiva kīrtistu yaśo bhavecca tathaiva saukhyaṃ tava kīrtiyuktam | karomi saumyaṃ naradevanātha kṣipāmi dehaṃ jvalanetvadartham || 19 ||

Translation

اسی عمل سے کیرتی اور یش پیدا ہو؛ اور تیری شہرت کے ساتھ خوشی بھی تجھے ملے۔ اے نرم دل، اے نر دیو ناتھ! میں کروں گی— تیرے لیے اپنے جسم کو آگ میں ڈال دوں گی۔

Word by Word

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• कीर्तिः: fame
• कीर्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)

• यशः: glory
• यशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवेत्: may arise / would be
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (thus/so)

• एव: also/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphasis)

• सौख्यम्: happiness
• सौख्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (contextually object-like: ‘I do (this) happiness’)

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• कीर्ति-युक्तम्: accompanied by fame
• कीर्ति-युक्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (कीर्त्या युक्तम्)

• करोमि: I do / I will perform
• करोमि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सौम्यम्: a gentle/auspicious (act)
• सौम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (here as object/qualifier)

• नरदेव-नाथ: O lord of kings
• नरदेव-नाथ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष (नरदेवानां नाथ:)

• क्षिपामि: I cast/throw
• क्षिपामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देहम्: (my) body
• देहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ज्वलने: into the fire
• ज्वलने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• त्वत्-अर्थम्: for your sake
• त्वत्-अर्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (त्वदर्थम् = तव अर्थाय)

Speaker

A devoted petitioner/speaker addressing a king (nara-deva-nātha) within the Uttara-Bhaga narrative

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Narada Purana (contextual)
• nara-deva (king)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse frames tyāga (self-offering) as a dharmic act aimed at generating kīrti (meritorious fame) and auspicious welfare (saukhyam), emphasizing intention and dedication to a higher purpose rather than mere personal gain.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Although not a direct Vishnu-stuti, it reflects a bhakti-like surrender: the speaker offers even the body “for your sake,” highlighting single-pointed dedication (ekāgratā) and self-giving as a devotional mood applied within a narrative setting.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (Śikṣā/Vyākaraṇa/Jyotiṣa/Kalpa) procedure is taught in this line; the practical takeaway is ethical—right resolve (saṅkalpa) and dharmic motivation behind acts associated with ritual contexts (fire/jvalana) and royal duty.