Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

The Liberation of the Lizard

Godhā-vimukti

जन्मव्यापारसक्तानामात्मसौख्यं विनश्यति । रुक्मांगद उवाच । ब्रह्मात्मजे कथं वाक्यमीदृशं व्याहृतदं त्वया । न साधूनामिदं वृत्तं भवतीति वरानने ॥ ५४ ॥

janmavyāpārasaktānāmātmasaukhyaṃ vinaśyati | rukmāṃgada uvāca | brahmātmaje kathaṃ vākyamīdṛśaṃ vyāhṛtadaṃ tvayā | na sādhūnāmidaṃ vṛttaṃ bhavatīti varānane || 54 ||

جو لوگ دنیاوی معاملات اور جسمانی زندگی کے دھندوں میں گرفتار رہتے ہیں، اُن کا باطنی سکھ مٹ جاتا ہے۔ رُکمَانگَد نے کہا: اے برہما کی بیٹی، تم نے ایسے کلمات کیسے کہہ دیے؟ اے خوب رُو، یہ روش صالحین کو زیب نہیں دیتی۔

जन्मव्यापारसक्तानाम्of those attached to worldly/birth-related activities
जन्मव्यापारसक्तानाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootजन्म + व्यापार + सक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समूह/जनवाचक), षष्ठी (genitive), बहुवचन; विशेष्य-अनुक्त (of those attached to birth-related activities)
आत्मसौख्यम्inner happiness/self-bliss
आत्मसौख्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् + सौख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
विनश्यतिperishes/is destroyed
विनश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नश् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रुक्माङ्गदःRukmāṅgada
रुक्माङ्गदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुक्म + अङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ब्रह्मात्मजेO son of Brahmā
ब्रह्मात्मजे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘son of Brahmā’
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
वाक्यम्statement/word
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ईदृशम्such/like this
ईदृशम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण वाक्यम्-इति
व्याहृतम्uttered/spoken
व्याहृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + आ + हृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘uttered’
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (instrumental), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
साधूनाम्of the good/saints
साधूनाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वृत्तम्conduct/behavior
वृत्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; आचार/व्यवहारवाचक
भवतिis/becomes
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
वराननेO fair-faced lady
वरानने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर + आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘one with a beautiful face’

Rukmāṅgada

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

R
Rukmāṅgada
B
Brahmā

FAQs

It warns that fixation on worldly transactions (janma-vyāpāra) erodes ātma-sukha—inner, Self-rooted contentment—and it upholds dharmic restraint as the mark of sādhus.

By contrasting worldly absorption with inner joy, it implies that devotion and remembrance of the Divine require turning the mind away from restless worldly preoccupations and toward sādhūnām vṛtta—pure conduct supportive of bhakti.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught directly; the practical takeaway is ethical discipline (sadācāra) and control of speech—foundational for any mantra, vrata, or ritual practice described in Narada Purana rituals.