Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 170

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

हृञ्च दाहक्ष्मास्वयुतं वज्रेशीपञ्चमं तथा । मरुत्स्वयुक्तो मध्याढ्यो दशम्याः परतः पुनः ॥ १७० ॥

Transliteration

hṛñca dāhakṣmāsvayutaṃ vajreśīpañcamaṃ tathā | marutsvayukto madhyāḍhyo daśamyāḥ parataḥ punaḥ || 170 ||

Translation

‘ہِرِঞ’ بیج کو ‘داہ’ اور ‘کشما’ کے ساتھ ودھی کے مطابق جوڑو؛ پانچواں ‘وجریشی’ ہے۔ پھر ‘مرُت’ کے ساتھ ملا کر اسے درمیان میں قائم کرو؛ اور دوبارہ اسے ‘دشمی’ کے بعد رکھو۔

Word by Word

• हृम्: seed syllable ‘hṛṃ’
• हृम्: Karma (कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: हृम् (अव्यय/बीज)
• Form: बीजाक्षर (mantra-seed), अव्ययवत्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• दाह: burning/fire
• दाह: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• क्ष्मा: earth
• क्ष्मा: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्ष्मा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• स्व: own/self
• स्व: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; (समासाङ्ग)

• युतम्: joined/combined
• युतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘युक्तम्/संयुक्तम्’

• वज्रेशी: Vajreśī (name)
• वज्रेशी: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्रेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वज्र + ईशी (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘वज्रस्य ईशी/स्वामिनी’)

• पञ्चमम्: fifth
• पञ्चमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारार्थ

• मरुत्: Marut (wind-god)/wind
• मरुत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• स्व: own/self
• स्व: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; (समासाङ्ग)

• युक्तः: joined/combined
• युक्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सम्बन्धः—क्रमवर्णनम्)

• मध्य: middle
• मध्य: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (समासाङ्ग)

• आढ्यः: endowed/filled
• आढ्यः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समृद्ध/युक्त’

• दशम्याः: of the Daśamī
• दशम्याः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दशमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘दशम्याः (तिथेः)’

• परतः: after
• परतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: परतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादान/क्रमार्थ (adverb: ‘after/thereafter’)

• पुनः: again/further
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति/क्रमार्थ (adverb: ‘again/further’)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada on technical mantra/phonetic arrangement)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Marut

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It preserves the precision of mantra-prayoga: correct joining and placement of syllables/terms is treated as spiritually consequential, because efficacy in japa and ritual depends on exact śikṣā-style ordering and nyāsa-like positioning.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it supports bhakti by giving the technical framework for disciplined mantra-recitation used in Vishnu-oriented worship—showing that devotion in the Narada Purana is often paired with exact, rule-based practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā/ritual-mantra procedure: it specifies how particular syllables and mantra-elements are to be combined and where they are to be placed (middle, after the tenth), reflecting technical sequencing used in mantra-vinyāsa/nyāsa traditions.