Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 68

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

वारत्रयं कंठदेशे सशेषविषमुञ्चरन् । एवं कृते तु नष्टानां महिषीणां गवामपि ॥ ६८ ॥

Transliteration

vāratrayaṃ kaṃṭhadeśe saśeṣaviṣamuñcaran | evaṃ kṛte tu naṣṭānāṃ mahiṣīṇāṃ gavāmapi || 68 ||

Translation

گلے کے مقام پر باقی رہ جانے والا زہر تین بار خارج کرے۔ ایسا کرنے سے کھوئی ہوئی بھینسیں اور گائیں بھی دوبارہ مل جاتی ہیں۔

Word by Word

• वारत्रयम्: three times
• वारत्रयम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वार + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म; द्विगु-समास (त्रीणि वाराणि)

• कण्ठदेशे: at the throat-region
• कण्ठदेशे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ + देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण; षष्ठी-तत्पुरुष (कण्ठस्य देशः)

• स: with
• स: सम्बन्ध (Prefix-like/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स (अव्यय/उपसर्ग-सदृश)
• Form: अव्यय; सहार्थक-पूर्वपद (with)

• शेष: remainder
• शेष: सम्बन्ध (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समास-पूर्वपद (stem form)

• विषम्: poison
• विषम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• उञ्चरन्: uttering/reciting
• उञ्चरन्: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उञ्चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• एवम्: thus
• एवम्: सम्बन्ध (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• कृते: when (this is) done
• कृते: अधिकरण (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; कृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; भूतकृदन्त; लोके सप्तमी (absolute locative)

• तु: then/indeed
• तु: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/contrast particle

• नष्टानाम्: of the lost (ones)
• नष्टानाम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; नश्)
• Form: पुं/नपुंसक/स्त्री (सामान्य), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; भूतकृदन्त; विशेषण

• महिषीणाम्: of buffalo-cows
• महिषीणाम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध

• गवाम्: of cows
• गवाम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि (also)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada on technical/ritual procedure)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: vira

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a Vedanga-style practical prayoga: disciplined, repeated action (threefold performance) is framed as dharmic protection and restoration, showing that Vedic knowledge is meant to safeguard life and livelihood.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is implicit rather than explicit here: the verse models faithful adherence to prescribed procedure (śraddhā in śāstra and guru-vākya), which in Purāṇic teaching supports righteous living that complements devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A technical ritual-prayoga emphasizing precise repetition (three times) and correct bodily locus (kaṇṭha-deśa), reflecting applied procedural knowledge typical of Vedanga-aligned instructions.