Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 9

Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

अंजनीगर्भसंभूतं ततो ध्यायेत्कपीश्वरम् । उद्यत्कोट्यर्कसंकाशं जगत्प्रक्षोभकारकम् ॥ ९ ॥

Transliteration

aṃjanīgarbhasaṃbhūtaṃ tato dhyāyetkapīśvaram | udyatkoṭyarkasaṃkāśaṃ jagatprakṣobhakārakam || 9 ||

Translation

پھر انجنٰی کے بطن سے پیدا ہوئے کپییشور ہنومان کا دھیان کرے—جو کروڑوں طلوع ہوتے سورجوں کی مانند درخشاں اور اپنی قوت سے جہانوں کو ہلا دینے والے ہیں۔

Word by Word

• अञ्जनी-गर्भ-सम्भूतम्: born from Añjanī’s womb
• अञ्जनी-गर्भ-सम्भूतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अञ्जनी (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक) + सम्भूत (कृदन्त; सम्-√भू)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त/क्तवत्-प्रायः ‘सम्भूत’), विशेषणम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अञ्जन्याः गर्भात् सम्भूतः)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (thereafter/then)

• ध्यायेत्: should meditate upon
• ध्यायेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• कपि-ईश्वरम्: the lord of monkeys (Hanumān)
• कपि-ईश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपीनाम् ईश्वरः)

• उद्यत्-कोटि-अर्क-सङ्काशम्: resembling crores of rising suns
• उद्यत्-कोटि-अर्क-सङ्काशम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत् (कृदन्त; √यत्/उद्+√या? ‘उद्यत्’ = rising) + कोटि (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहु-पद-तत्पुरुषः (उद्यत्कोट्यर्कस्य सङ्काशः = like crores of rising suns)

• जगत्-प्रक्षोभ-कारकम्: causing the shaking/stirring of the world
• जगत्-प्रक्षोभ-कारकम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + प्रक्षोभ (प्रातिपदिक) + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (जगतः प्रक्षोभं करोति इति)

Speaker

Narada (teaching a dhyana/upanasa method within the Vedanga-oriented section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Anjani
• Kapishvara (Hanuman)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a focused dhyāna on Hanumān as a divine power of luminous purity and world-moving strength, training the mind toward fearless devotion and concentrated worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By directing the devotee to contemplate Hanumān’s divine origin and splendor, it uses form-based meditation (saguṇa-upāsanā) to awaken reverence, steadiness, and surrender—core movements of bhakti.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights upāsanā-prayoga (practical application of meditation) supported by correct recitation and form-visualization—skills typically strengthened through Śikṣā (phonetics) and Vyākaraṇa (grammatical clarity in mantra/verse usage).