Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 160

Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

फलांते फक्रियानेत्रयुक्ता च कामिका ततः । धग्गंते धगितेत्युक्त्वा आयुरास्व पदं ततः ॥ १६० ॥

Transliteration

phalāṃte phakriyānetrayuktā ca kāmikā tataḥ | dhaggaṃte dhagitetyuktvā āyurāsva padaṃ tataḥ || 160 ||

Translation

‘فَل’ حصے کے آخر میں ‘ف-کِرِ-یا-نے-تر’ کے حرفی سلسلے کو ‘کامِکا’ نامی جز کے ساتھ ملا کر برتنا چاہیے۔ پھر ‘دھگّ’ کے آخر میں ‘دھگِتے’ کہہ کر اس کے بعد ‘آیُر آسْوَ’ کے لفظ تک جائے۔

Word by Word

• फलान्ते: at the end of the fruit/result
• फलान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (फलस्य अन्ते)

• फक्रियानेत्रयुक्ता: the (female) one endowed with …-eyes (unclear reading)
• फक्रियानेत्रयुक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: फक्रिया (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-शब्द) + नेत्र (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; युज् धातु + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (…नेत्र-युक्ता = 'endowed with eyes …')

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• कामिका: Kāmikā (name/epithet)
• कामिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कामिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from there)

• धग्गन्ते: O Dhagganta (mantric form)
• धग्गन्ते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धग्गन्त (प्रातिपदिक; मन्त्रपद/दुर्लभ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (मन्त्र-सम्बोधनरूपेण)

• धगिते: O Dhagita (mantric form)
• धगिते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धगित (प्रातिपदिक; मन्त्रपद/दुर्लभ)
• Form: पुं/नपुंसक?, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (मन्त्र-सम्बोधन)

• इति: thus
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक-अव्यय

• उक्त्वा: having uttered
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), 'having said/uttered'

• आयुः: life-span
• आयुः: Karma/Phala (फल)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आस्व: be / remain
• आस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• पदम्: word/step/state
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमार्थक-अव्यय (then)

Speaker

Narada (instructing in a technical Vedanga-style recitation/prayoga sequence)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that correct mantra-performance depends on precise phonetic order and prescribed transitions between mantra-parts; accuracy in sound (śabda) is treated as spiritually efficacious.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it frames devotion as disciplined worship—bhakti expressed through careful, rule-based recitation rather than improvisation, aligning the devotee’s practice with śāstric procedure.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā (phonetics/pronunciation) and prayoga-krama (procedural sequence of utterance), with attention to pada-order and exact syllabic forms used in ritual recitation.