Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 75

Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi

Devanagari script

मेषस्थं रक्तवस्रांगं शूलशक्तिगदावरान् । करैर्बिभ्राणमीशानस्वेदजं भूंसुतं स्मरेत् ॥ ७५ ॥

Transliteration

meṣasthaṃ raktavasrāṃgaṃ śūlaśaktigadāvarān | karairbibhrāṇamīśānasvedajaṃ bhūṃsutaṃ smaret || 75 ||

Translation

میش میں مقیم، سرخ لباس و سرخ بدن والا، ہاتھوں میں ترشول، شکتی اور گدا تھامے ہوئے، ایشان (شیو) کے پسینے سے پیدا ہوا دھرتی کا پُتر مَنگل—اس کا سمرن و دھیان کرنا چاہیے۔

Word by Word

• मेषस्थम्: situated in Aries
• मेषस्थम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: मेष + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (मेषे स्थितः)

• रक्त: red
• रक्त: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (qualifying next compound)

• वस्त्राङ्गम्: having red garments/body
• वस्त्राङ्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: वस्त्र + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (रक्तं वस्त्रं यस्य अङ्गे/रक्तवस्त्रयुक्ताङ्गः)

• शूल: trident
• शूल: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (as member of list)

• शक्ति: spear/lance
• शक्ति: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (as member of list)

• गदा: mace
• गदा: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: गदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (as member of list)

• वरान्: excellent
• वरान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying weapons)

• करैः: with (his) hands
• करैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• बिभ्राणम्: bearing/holding
• बिभ्राणम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (Present active participle/शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ईशान: lordly/Īśāna-related
• ईशान: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (qualifying next)

• स्वेदजम्: born of sweat
• स्वेदजम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: स्वेद + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वेदात् जातः)

• भूंसुतम्: son of Earth (Mars)
• भूंसुतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: भूमि/भू + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूमेः सुतः)

• स्मरेत्: should remember/meditate on
• स्मरेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sage Narada (teaching in a Vedanga/Jyotisha context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Bhūmi (Earth)
• Bhūṃsuta (Mars/Kuja/Mangala)
• Īśāna (Shiva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a precise dhyāna (meditative visualization) of Mangala (Mars) using color, weapons, and mythic origin, aligning the mind with graha-tattva as part of Vedāṅga Jyotiṣa practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as smaraṇa—reverent remembrance and focused contemplation—directed toward a divinely governed cosmic power (the graha), cultivating steadiness and sacred attention rather than mere prediction.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: the verse gives planetary iconography and rāśi-association (Mars in Aries) used for graha-dhyāna and related ritual/astrological applications.