Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 74

Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

Devanagari script

त्रैलोक्यचैत न्यमयादिदेव श्रीनाथ विष्णो भवदाज्ञयैव । प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्रां त्वनुवर्तयिष्ये ॥ ७४ ॥

Transliteration

trailokyacaita nyamayādideva śrīnātha viṣṇo bhavadājñayaiva | prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ saṃsārayātrāṃ tvanuvartayiṣye || 74 ||

Translation

اے تینوں لوکوں کی چیتنا کے مجسم آدی دیو! اے شری ناتھ وِشنو! صرف تیری ہی آگیا سے میں ہر صبح اٹھ کر، تیری پسندیدہ رضا کے لیے، سنسار کی یاترا کو جاری رکھوں گا۔

Word by Word

• त्रैलोक्य-चैतन्य-मय: O one made of the consciousness of the three worlds
• त्रैलोक्य-चैतन्य-मय: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + चैतन्य (प्रातिपदिक) + मयट् → मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष (त्रैलोक्यस्य चैतन्येन मयः = consisting of the consciousness of the three worlds)

• आदि-देव: O primeval deity
• आदि-देव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय (आदिः देवः = primeval god)

• श्री-नाथ: O Lord of Śrī
• श्री-नाथ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष (श्रियाः नाथः = lord of Śrī)

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भवत्-आज्ञया: by your command
• भवत्-आज्ञया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; तत्पुरुष (भवतः आज्ञया = by your command)

• एव: indeed/alone
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb: in the morning)

• समुत्थाय: having risen
• समुत्थाय: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्+उत्+स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (having risen)

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन (genitive: of you/your)

• प्रिय-अर्थम्: for (your) pleasure
• प्रिय-अर्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/प्रयोजन), एकवचन; तत्पुरुष (प्रियस्य अर्थम् = for (your) pleasure/sake)

• संसार-यात्राम्: the worldly course (of life)
• संसार-यात्राम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष (संसारे यात्रा = worldly course/journey)

• त्वा: you
• त्वा: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (कर्म), एकवचन (accusative: you)

• अनुवर्तयिष्ये: I shall follow/continue
• अनुवर्तयिष्ये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु+वृत् (धातु) → अनुवर्तय् (णिजन्त)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (I shall follow/continue)

Speaker

Narada (addressing Vishnu as a vow/resolve within the dialogue framework)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu
• Sri (Lakshmi)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames worldly life (saṃsāra-yātrā) as something to be consciously continued only under Viṣṇu’s command, transforming ordinary living into a devotional discipline rather than aimless bondage.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as willing obedience and daily alignment with what pleases Viṣṇu—rising early, acting for His priya (pleasure), and treating life’s duties as service to Śrīnātha.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights niyama and ācāra (regulated daily conduct), especially prātaḥ-samutthāna (rising early) as a foundational sādhanā that supports ritual order, mantra practice, and disciplined devotional living.