Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 68

Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

तत्रस्थवायुबीजोत्थवायुना च तदूर्द्ध्वकम् । त्रिकोणं मंडलं वह्नेस्तत्रस्थवह्निबीजतः ॥ ६८ ॥

tatrasthavāyubījotthavāyunā ca tadūrddhvakam | trikoṇaṃ maṃḍalaṃ vahnestatrasthavahnibījataḥ || 68 ||

وہاں رکھے ہوئے وایو-بیج سے اٹھنے والی ہوا کے ذریعے اسے اوپر اٹھائے، اور وہیں موجود وہنی-بیج سے آگ کا مثلثی منڈل پیدا ہوتا ہے۔

तत्र-स्थ-वायु-बीज-उत्थ-वायुनाby the wind arising from the wind-seed situated there
तत्र-स्थ-वायु-बीज-उत्थ-वायुना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतत्र (अव्यय) + स्थ (√स्था, क्त/निष्ठा-आधारित विशेषण) + वायु (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + उत्थ (√स्था/उत्+√स्था, क्त-आधारित) + वायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः बहुपद-तत्पुरुषः (‘there-situated wind-seed-born wind’); करणार्थे प्रयोगः
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात
तत्-ऊर्ध्वकम्that which is above it / the upward part
तत्-ऊर्ध्वकम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ऊर्ध्वक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘that which is above it/upward’—विशेषण/उपपद-समासभावः
त्रि-कोणम्triangular
त्रि-कोणम्:
कर्म-विशेषण (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + कोण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (‘three-angled/triangular’), विशेषणम् ‘मण्डलम्’
मण्डलम्circle/maṇḍala
मण्डलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वह्नेःof fire
वह्नेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन
तत्र-स्थ-वह्नि-बीजतःfrom the fire-seed situated there
तत्र-स्थ-वह्नि-बीजतः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय) + स्थ (√स्था, क्त-आधारित) + वह्नि (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय, ablative)
Formपञ्चम्यर्थक-अव्यय (ablatival adverb): ‘from the fire-seed situated there’; समासपूर्वकं तः-प्रत्ययान्तम्

Sanatkumara (in instruction to Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

V
Vayu
A
Agni

FAQs

It teaches an inner ritual method where elemental forces are invoked through bīja-mantras: Vāyu elevates and purifies, and Agni manifests as a triangular maṇḍala to burn impurities—supporting disciplined sādhana and subtle-body purification.

While technical, it supports Bhakti by prescribing purification and focused visualization so the mind becomes fit for steady remembrance and worship; the controlled rise of Vāyu and the presence of Agni symbolize refining attention before devotion.

Mantra-prayoga and ritual-technical visualization: using bīja-syllables, forming a specific geometric maṇḍala (fire as a triangle), and sequencing elemental operations—typical of the technical instruction stream preserved in Book 1.3.