Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 7

Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

tataḥ samākhyāhi harervratāni kṛtaiśca yaiḥ prītimupaiti viṣṇuḥ | dadāti bhaktiṃ bhajatāṃ dayālurmuktistu tasyā viditā hi dāsī || 7 ||

پس ہری کے ورتوں کا بیان کیجیے جن کے کرنے سے وِشنو راضی ہوتا ہے۔ مہربان پروردگار اپنے بھجن کرنے والوں کو بھکتی عطا کرتا ہے، اور مکتی تو اسی بھکتی کی خادمہ کے طور پر مشہور ہے۔

ततःtherefore/then
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (therefore/then)
समाख्याहिtell/explain
समाख्याहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + ख्या (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हरेःof Hari
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
व्रतानिvows/observances
व्रतानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
कृतैःby (them) being performed
कृतैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle ‘कृत’), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘(व्रतैः) कृतैः’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
यैःby which
यैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सम्बन्धबोधक
प्रीतिम्pleasure/satisfaction
प्रीतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपैतिattains/comes to
उपैति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + इ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ददातिgives
ददाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भक्तिम्devotion
भक्तिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भजताम्of worshippers
भजताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle) ‘भजत्’; षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of those who worship’
दयालुःcompassionate
दयालुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदयालु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of विष्णुः (understood)
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
तस्याःof that (of her)
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of her’ (i.e., of bhakti)
विदिताis known
विदिता:
Kriya (क्रिया as predicate adjective)
TypeAdjective
Rootविद् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle ‘विदित’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with मुक्तिः
हिindeed/for
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)
दासीa maidservant
दासी:
Pratipādya (विधेय/Predicate)
TypeNoun
Rootदासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमेय/विधेय (predicate noun) of मुक्तिः

Narada (requesting instruction from Sanatkumara)

Vrata: Harer-vratāni (general; specific names not given in this verse)

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

It establishes a key doctrine: Viṣṇu is pleased through Hari’s vratas, and true devotion is the Lord’s gift; mokṣa is not independent but follows bhakti as its attendant result.

Bhakti is presented as both the practice (bhajana) and the grace bestowed by the compassionate Lord; when devotion arises, liberation naturally follows rather than being the primary aim.

The verse emphasizes vrata-dharma (ritual observance and discipline) rather than a specific Vedāṅga; practically, it points to correct performance of vows and worship as the applied framework for cultivating bhakti.