Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

त्र्याशत्रिकोणतुर्याष्टसप्तमान्येन वृद्धितः । सौरेज्यारापरे पूर्णे क्रमात्पश्यंति नारद ॥ २३ ॥

Transliteration

tryāśatrikoṇaturyāṣṭasaptamānyena vṛddhitaḥ | saurejyārāpare pūrṇe kramātpaśyaṃti nārada || 23 ||

Translation

اے نارَد! تریَںش، تثلیثی (ترِکون)، چہارم، ہشتم اور ہفتم کی پے در پے افزائش لگا کر وہ سَور، جیا اور آر کے حصّوں میں کامل نتیجہ بتدریج دیکھتے ہیں॥۲۳॥

Word by Word

• त्र्याश: threefold portion (term)
• त्र्याश: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + आश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमास (त्रि + आश) (पाठभेद/दुर्लभ)

• त्रिकोण: triangle/triangular division
• त्रिकोण: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु: त्रि + कोण

• तुर्य: fourth
• तुर्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘fourth’ (ordinal)

• अष्ट: eight
• अष्ट: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; समासाङ्ग; ‘eight’

• सप्तम: seventh
• सप्तम: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘seventh’

• अन्येन: by another/with another
• अन्येन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental singular)

• वृद्धितः: by increase/through augmentation
• वृद्धितः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP) रूपेण; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययवत्: ‘वृद्धितः’ = ‘वृद्ध्या/वृद्धिभिः’ (by increase)

• सौरे: in the solar (sphere/position)
• सौरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular)

• ज्या: sine/chord (jyā)
• ज्या: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• अर: Ara (term)
• अर: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग (पाठभेद/दुर्लभ)

• अपरे: in the other/further (one)
• अपरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular)

• पूर्णे: when complete/in the complete (state)
• पूर्णे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular)

• क्रमात्: in order
• क्रमात्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त): क्रमशः

• पश्यन्ति: they see/observe
• पश्यन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• नारद: O Nārada
• नारद: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (vocative singular)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames technical knowledge as a disciplined, step-by-step śāstric method—showing that clarity (pūrṇatā) arises from ordered reasoning, which supports dharma and ultimately aids the seeker’s steadiness on the mokṣa path.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it emphasizes methodical understanding and correct application of śāstra; in the Purāṇic worldview, such right knowledge stabilizes one’s dharma and makes devotional practice (Vishnu-bhakti) more consistent and free from confusion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa/astronomical-astrological procedure: evaluating results through key positional factors (trines, 4th, 7th, 8th) and computations associated with Saura (solar) and Jya (sine/arc) methods, applied sequentially (kramāt).