Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 171

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

द्वाविंशभूपास्तुंगेसृक्चापेर्केन्दूयमस्तनौ । भूपकृत्तुंगगोर्कोगेस्तेसाजार्कोखभे गुरौ ॥ १७१ ॥

dvāviṃśabhūpāstuṃgesṛkcāperkendūyamastanau | bhūpakṛttuṃgagorkogestesājārkokhabhe gurau || 171 ||

بائیسویں تقسیم میں اوج کے مقامات کے ‘بھُوپ’ شمار کیے جاتے ہیں—قوس اور سرطان میں سورج، چاند اور یم کے مقامات مانے گئے ہیں۔ اوج والی برج میں ‘بادشاہ بنانے والا’ عامل بیان ہوا ہے؛ اور سورجांश کی آکاش‑برج (دلو) میں مشتری کو ملحوظ رکھا جاتا ہے۔

द्वा-विṃश-भूपाःthe twenty-two kings
द्वा-विṃश-भूपाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वा + विंश + भूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—द्विगु (numerical compound)
तुंगेin exaltation/high position
तुंगे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतुंग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
सृक्-चापेin ‘sṛk’ and ‘cāpa’ (technical terms; likely specific signs/divisions)
सृक्-चापे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसृक् + चाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—इतरेतर-द्वन्द्वः
र्क-इन्दु-यम-स्तनौin (the divisions named) Sun, Moon, Yama, and ‘stana’
र्क-इन्दु-यम-स्तनौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्क + इन्दु + यम + स्तन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), द्विवचन/एकवचन (पाठदोष-सम्भावना); समासः—द्वन्द्वः; (technical list)
भूप-कृत्king-maker / one who makes kings
भूप-कृत्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूप + कृत् (कृदन्त, √कृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कृदन्त—कृत् (agent noun) ‘maker/doer’; समासः—तत्पुरुषः (‘king-maker’/‘one who makes kings’)
तुंग-ग-उर्क-ओगेःof (the division) ‘tuṅga-ga-urka-oga’ (technical; uncertain)
तुंग-ग-उर्क-ओगेः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतुंग + ग + उर्क + ओग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; (technical sequence; reading uncertain)
स्ते-साज-आर्क-ओख-भेin (the divisions named) ste, sāja, ārka, okha, and bha (technical; uncertain)
स्ते-साज-आर्क-ओख-भे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्ते + साज + आर्क + ओख + भ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः; (technical list; reading uncertain)
गुरौin Jupiter
गुरौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक; Jupiter)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

Sanatkumara (in dialogue with Narada; technical instruction in Vedic astrology/vedāṅga-jyotiṣa style)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

S
Surya (Arka)
C
Chandra (Indu)
Y
Yama
B
Brihaspati (Guru)
D
Dhanu (Sagittarius)
K
Karka (Cancer)
K
Kumbha (Aquarius)

FAQs

This verse reflects the Purana’s inclusion of vedāṅga knowledge—especially jyotiṣa—showing that disciplined understanding of cosmic order (graha–rāśi rules and exaltations) supports dharma and self-regulation, which are prerequisites for mokṣa-oriented life.

While not a direct bhakti instruction, it supports bhakti indirectly: by teaching orderly dharmic living and correct timing/understanding of actions (a jyotiṣa concern), the devotee can align vrata, worship, and conduct more steadily toward Viṣṇu-bhakti.

Vedāṅga Jyotiṣa: the verse uses technical astrological language—divisions (varga-like counting), exaltation (tuṅga), and rāśi references (Dhanu, Karka, Kumbha) connected with grahas (Sūrya, Candra, Guru), indicating applied astrological reckoning.