Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 180

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

शोध्यं चंद्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् । चंद्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम् ॥ १८० ॥

Transliteration

śodhyaṃ caṃdrādgate pāte tatsūyagatitāḍitam | caṃdrabhuktyā hṛtaṃ bhānau liptādiśaśivatphalam || 180 ||

Translation

چاند کے پات (گزر) کے بعد جو مقدار قابلِ تصحیح بچے، اسے سورج کی رفتار سے ضرب دو۔ پھر اسے چاند کی بھُکتی سے تقسیم کرو تو بھانو سے متعلق نتیجہ لِپتا وغیرہ اکائیوں میں مطلوبہ طور پر حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• शोध्यम्: to be corrected/adjusted
• शोध्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: शोध्य (कृदन्त; √शुध्/√शोध्, यत्-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (1st/2nd sg.); विधेय-विशेषण (predicative)

• चन्द्रात्: from the moon
• चन्द्रात्: Apadana (अपादान/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), पञ्चमी-एकवचन (5th sg.)

• गते: when (it is) gone/elapsed
• गते: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त; √गम्, क्त)
• Form: सप्तमी-एकवचन (7th sg.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव; here locative absolute with ‘पाते’

• पाते: in the (lunar) node/‘pāta’ (event)
• पाते: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• सूर्य-गति-ताडितम्: struck/adjusted by the sun’s motion
• सूर्य-गति-ताडितम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक) + ताडित (कृदन्त; √ताड्, क्त)
• Form: समासः तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• चन्द्र-भुक्त्या: by the moon’s daily motion/‘bhukti’
• चन्द्र-भुक्त्या: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + भुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया-एकवचन (3rd sg.)

• हृतम्: taken away/subtracted
• हृतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: हृत (कृदन्त; √हृ, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• भानौ: in the sun (case/context)
• भानौ: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• लिप्त-आदि-शशि-वत्: like the moon etc. in liptā (units)
• लिप्त-आदि-शशि-वत्: Upamana (उपमान/Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: लिप्त (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + शशि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: वत्-प्रत्ययान्त अव्यय (indeclinable ‘like’); पूर्वपदसमास-समुच्चय (liptādi)

• फलम्: result
• फलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

Speaker

Narada (teaching technical computation in the Purana’s Vedanga-style section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Chandra
• Surya
• Bhanu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that dharma and vrata-timing depend on precise kala (time) knowledge; correct computation supports right action performed at the proper muhurta.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by teaching accurate sacred timekeeping, it safeguards the proper observance of devotional rites and vows performed for Vishnu and other deities at the correct auspicious moments.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotisha (Vedanga astrology/astronomy): a computational rule using the Sun’s motion rate, the Moon’s traversed arc (bhukti), and output in lipta (minutes) for deriving a required timing/result.