Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 71

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

Devanagari script

अदंता धातवश्चैव चत्वारिंशत्तथाष्टं च । पदाद्यास्तु दश प्रोक्ता धातवो ह्यात्मनेपदे ॥ ७१ ॥

Transliteration

adaṃtā dhātavaścaiva catvāriṃśattathāṣṭaṃ ca | padādyāstu daśa proktā dhātavo hyātmanepade || 71 ||

Translation

وہ دھاتُو جو حرف ‘د’ پر ختم نہیں ہوتیں، ان کی تعداد اڑتالیس ہے۔ اور ‘پد’ وغیرہ سے شروع ہونے والی دس دھاتُو آتمنےپد میں بتائی گئی ہیں۔

Word by Word

• अदंता: ending in -a (adanta)
• अदंता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अदन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; (धातवः) अदन्ताः—अदन्त-प्रत्ययान्ताः

• धातवः: roots
• धातवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• चत्वारिंशत्: forty
• चत्वारिंशत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चत्वारिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक

• तथा: and also/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (adverb: likewise/and also)

• अष्टम्: eight
• अष्टम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• पदाद्याः: beginning with pad
• पदाद्याः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; तत्पुरुष (पदः आदिः येषाम्)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषार्थक/विरोधार्थक

• दश: ten
• दश: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक

• प्रोक्ताः: are said
• प्रोक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय

• धातवः: roots
• धातवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)

• आत्मनेपदे: in ātmanepada
• आत्मनेपदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आत्मनेपद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It grounds spiritual study in Vedāṅga-Vyākaraṇa: correct knowledge of dhātus and Ātmanepada usage supports accurate recitation, interpretation, and disciplined learning—seen as aids to dharma and moksha-oriented understanding.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: Bhakti practices rely on correctly formed names, stotras, and mantras; this verse highlights the grammatical framework that preserves the purity of sacred speech used in Vishnu-bhakti and other devotional recitations.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga-Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): it states numerical groupings of verbal roots—(1) 48 “a-danta” roots and (2) a set of 10 “pad-ādi” roots—classified for Ātmanepada (middle-voice) conjugation.