Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 61

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

आत्मनेपदिनो धातू दृङ्धृङ्द्वौ चाप्युदाहृतौ । प्रच्छादिषोडशाख्याताः परस्मैपदिनो मुने ॥ ६१ ॥

ātmanepadino dhātū dṛṅdhṛṅdvau cāpyudāhṛtau | pracchādiṣoḍaśākhyātāḥ parasmaipadino mune || 61 ||

آتمَنِپد میں آنے والی دھاتُوئیں بیان کی گئی ہیں؛ اور ‘دِرِنگْ’ اور ‘دھِرِنگْ’ یہ دونوں بھی مذکور ہوئے۔ اے مونے! ‘پرچّھ’ سے شروع ہونے والی سولہ دھاتُوئیں پرسمَیپد کے طور پر سکھائی گئی ہیں۔

ātmanepadinaḥātmanepada (middle) ones
ātmanepadinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootātmanepadin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
dhātūtwo roots
dhātū:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhātu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual (द्विवचन)
dṛṅthe root dṛṅ
dṛṅ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdṛṅ (धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular (dhātu-name)
dhṛṅthe root dhṛṅ
dhṛṅ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhṛṅ (धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular (dhātu-name)
dvautwo
dvau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual; numeral agreeing with dhātū
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
apialso
api:
Samuccaya/Anvaya (समुच्चय/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
udāhṛtauare mentioned
udāhṛtau:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootud-ā-√hṛ (हृ धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle, Masculine, Nominative, Dual; agrees with dhātū
pracchādi-ṣoḍaśasixteen (beginning with) pracchādi
pracchādi-ṣoḍaśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpracchādi (प्रातिपदिक) + ṣoḍaśa (प्रातिपदिक)
FormNumeral compound qualifier: ‘pracchādi (group) sixteen’; used with plural participle
ākhyātāḥare declared
ākhyātāḥ:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootā-√khyā (ख्या धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle, Masculine, Nominative, Plural
parasmaipadinaḥparasmaipada (active) ones
parasmaipadinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparasmaipadin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
muneO sage
mune:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It highlights Vedāṅga-Vyākaraṇa as a supporting limb of Vedic study: precise grammar safeguards correct mantra usage and scriptural understanding, which in turn supports dharma and the pursuit of mokṣa.

Indirectly: bhakti practices rely on accurate recitation and comprehension of hymns and names; this verse situates grammatical discipline as a tool that protects the integrity of devotional speech and scripture.

Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): it classifies dhātus by verbal voice/ending—Ātmanepada versus Parasmaipada—useful for correct conjugation in study, ritual, and textual transmission.