Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy
आत्मनेपदिनो धातू दृङ्धृङ्द्वौ चाप्युदाहृतौ । प्रच्छादिषोडशाख्याताः परस्मैपदिनो मुने ॥ ६१ ॥
ātmanepadino dhātū dṛṅdhṛṅdvau cāpyudāhṛtau | pracchādiṣoḍaśākhyātāḥ parasmaipadino mune || 61 ||
آتمَنِپد میں آنے والی دھاتُوئیں بیان کی گئی ہیں؛ اور ‘دِرِنگْ’ اور ‘دھِرِنگْ’ یہ دونوں بھی مذکور ہوئے۔ اے مونے! ‘پرچّھ’ سے شروع ہونے والی سولہ دھاتُوئیں پرسمَیپد کے طور پر سکھائی گئی ہیں۔
Sanatkumara (teaching Narada)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
It highlights Vedāṅga-Vyākaraṇa as a supporting limb of Vedic study: precise grammar safeguards correct mantra usage and scriptural understanding, which in turn supports dharma and the pursuit of mokṣa.
Indirectly: bhakti practices rely on accurate recitation and comprehension of hymns and names; this verse situates grammatical discipline as a tool that protects the integrity of devotional speech and scripture.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): it classifies dhātus by verbal voice/ending—Ātmanepada versus Parasmaipada—useful for correct conjugation in study, ritual, and textual transmission.