Shloka 35

Adhyaya 88 — The Manifestation of the Matrikas and the Slaying of Raktabija

Sanskrit

तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः ।

वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः ॥

Transliteration

tuṇḍa-prahāra-vidhvastā daṃṣṭrāgra-kṣata-vakṣasaḥ /

vārāha-mūrtyā nyapataṃś cakreṇa ca vidāritāḥ //

Translation

اس کے خنزیر-مکھ کے ضربوں سے وہ پاش پاش ہوئے، اس کے دانتوں کی نوکوں سے ان کے سینے زخمی ہوئے؛ وہ واراہی کے سامنے گر پڑے، اور اس کے چکر سے بھی چیر دیے گئے۔

Word by Word

• तुण्ड-प्रहार-विध्वस्ताः: shattered by the blow of the snout
• तुण्ड-प्रहार-विध्वस्ताः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Attribute/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुण्ड (प्रातिपदिक) + प्रहार (प्रातिपदिक) + विध्वस्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तुण्डेन प्रहारः तेन विध्वस्ताः; विशेषणम् (दैत्यादीनाम्)

• दंष्ट्रा-अग्र-क्षत-वक्षसः: with chests wounded by the tips of the tusks
• दंष्ट्रा-अग्र-क्षत-वक्षसः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Attribute/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + क्षत (कृदन्त, क्त) + वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—दंष्ट्रायाः अग्रेण क्षतं वक्षः येषाम् (वक्षसः = वक्षांसि/वक्षः-सम्बन्धिनः); विशेषणम्

• वाराह-मूर्त्या: by the boar-form (of the goddess)
• वाराह-मूर्त्या: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; समासः—वाराह इव मूर्तिः (boar-form)

• न्यपतन्: fell down
• न्यपतन्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + पत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• चक्रेण: by the discus
• चक्रेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• विदारिताः: torn apart
• विदारिताः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + दृ (धातु) → विदारित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ते)

Speakers

• Narrative voice within the Devi Mahatmyam

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Vārāhī

Shakti Aspects

• Vārāhī (Mātṛkā; boar-form power)

Key Themes

• Shaktism
• Avataric imagery
• Protection
• Destruction of demonic forces

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The divine adapts form to function—righteous action may take unexpected modes suited to the crisis, yet remains aligned with protection of order.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Episodic narrative within devotional scripture; not a genealogical or manvantara register.

What is the esoteric significance?

Boar symbolism evokes the power that lifts the ‘earth’ of the mind from chaos; tusks and chakra indicate both primal force and discriminative cutting.