Shloka 20

Adhyaya 88 — The Manifestation of the Matrikas and the Slaying of Raktabija

Sanskrit

वज्रहस्ता तथैवेन्द्रि गजराजोपरि स्थिता ।

प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा ॥

Transliteration

vajrahastā tathaivaindrī gajarājopari sthitā /

prāptā sahasranayanā yathā śakrastathaiva sā

Translation

اسی طرح اَیندری آئیں، ہاتھ میں وجر (صاعقہ) لیے، ہاتھیوں کے سردار پر سوار؛ وہ ہزار آنکھوں والی تھیں، جیسے شکر (اِندر) ہے—ویسی ہی وہ تھیں۔

Word by Word

• वज्रहस्ता: she whose hand holds a thunderbolt
• वज्रहस्ता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वज्र + हस्त (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘वज्रः हस्ते यस्याः सा’

• तथा: thus
• तथा: क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• एव: indeed, just
• एव: निपात (Particle/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (particle of emphasis)

• इन्द्रि: Indrī (Indra’s śakti/consort-form)
• इन्द्रि: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रि/इन्द्राणी (प्रातिपदिक; पाठभेद)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संबोधन/प्रथमा-रूपेण पाठः ‘इन्द्रि’ (इन्द्राणी-सम्बन्धिनी)

• गजराज-उपरि: upon the king of elephants
• गजराज-उपरि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: गजराज (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
• Form: उपरि = अव्यय (postposition/adverb) governing locative sense; गजराज = षष्ठी/सम्बन्धार्थे (in composition-like usage)

• स्थिता: standing, stationed
• स्थिता: कर्ता (Karta/Subject; state)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे—‘स्थितवती’

• प्राप्ता: arrived
• प्राप्ता: कर्ता (Karta/Subject; ‘having come’)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सहस्रनयना: she of a thousand eyes
• सहस्रनयना: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + नयन (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘सहस्रं नयनानि यस्याः सा’

• यथा: as
• यथा: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (comparative particle ‘as’)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: कर्ता (Karta/Subject of implied comparison)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: so
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/तुलनावाचक (so, in that manner)

• एव: indeed
• एव: निपात (Particle/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Speakers

• Narrative voice within Devi Mahatmyam (frame as above)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Aindrī (Indrāṇī)
• Indra (Śakra)

Shakti Aspects

• Aindrī / Indrāṇī (Matrikā; power of Indra)

Key Themes

• Shaktism
• Matrikā theology
• Divine attributes mirrored in Shakti
• Preparation for cosmic battle

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The gods’ powers are shown as contingent and derivational—Shakti can assume every divine attribute. Devotion is redirected from limited office-holders (devas) to the underlying Power that enables them.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Carita (narrative) serving dharma-upadeśa through exemplars: the restoration of order by divine power. Not a genealogical/manvantara passage.

What is the esoteric significance?

Vajra signifies indestructible discernment; the elephant-mount suggests steadiness and royal authority. Aindrī embodies the capacity to wield decisive, unbreakable resolve against chaos.