Home›Markandeya Purana›Adhy. 8›Shloka 127
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 127

Adhyaya 8 — Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Sanskrit

एवं द्वादशमासास्तु नीताः शतसमोपमाः ।

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठः श्रान्तो बन्धुवियोगवान् ॥

Transliteration

evaṃ dvādaśa-māsās tu nītāḥ śata-samopamāḥ / sa kadācin nṛpa-śreṣṭhaḥ śrānto bandhu-viyogavān

Translation

یوں بارہ مہینے گزر گئے، گویا سو برس ہوں۔ پھر ایک وقت وہ بہترین بادشاہ—تھکا ہوا اور اپنے عزیزوں سے جدا—نہایت رنجیدہ ہو گیا۔

Word by Word
एवम्thus, in this way
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner) — Manner adverb
द्वादशtwelve
द्वादश:
विशेषणम् (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
Formसमास (द्विगु) संख्याविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (मासाः इत्यस्य विशेषणम्) — Numeral adjective; Masculine, Nominative Plural
मासाःmonths
मासाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् — Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
तुindeed, but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधार्थक-अव्यय (particle) — Emphatic/contrastive particle
नीताःwere spent, were passed
नीताः:
क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicative)
TypeVerb
Rootनीत (कृदन्त; √नी)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; कर्मणि/भावे प्रयोगे ‘spent/led’ — Past participle; Masculine, Nominative Plural
शतa hundred
शत:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeAdjective
Rootशत (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Neuter, Nom/Acc Singular (compound member)
समequal
सम:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (समासाङ्ग); विशेषणम् — Masculine, Nominative Plural (compound member)
उपमाःcomparable to
उपमाः:
विशेषणम् (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउपमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् — Feminine, Nominative Plural; विशेषणम् (मासाः इत्यस्य)
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — Masculine, Nominative Singular (pronoun)
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
कालाधिकरण (Time locus)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time) — Temporal adverb
नृपश्रेष्ठःbest of kings
नृपश्रेष्ठः:
कर्ता (Subject/कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootनृप + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (नृपाणां श्रेष्ठः); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — Genitive tatpurusha; Masculine, Nominative Singular
श्रान्तःweary
श्रान्तः:
विशेषणम् (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रान्त (कृदन्त; √श्रम्)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — Past participle; Masculine, Nominative Singular
बन्धुof relatives
बन्धु:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-बहुवचनम् (समासाङ्ग) — Masculine, Genitive Plural (compound member)
वियोगवान्having separation (bereft)
वियोगवान्:
विशेषणम् (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवियोगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; मतुप्-प्रत्ययान्त (वत्) — Masculine, Nominative Singular; possessive adjective
Speakers
Narrative voice within Markandeya Purana (frame-speakers not identifiable from excerpt alone)
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
Suffering and time-perceptionSeparation (vियोग)Karmic endurance

FAQs

Suffering dilates time; a single year can feel like an age. The verse underscores how loss of social support (bandhu) intensifies karmic pain.

Carita: a moralized life-episode; not directly Manvantara/Vamśa data here.

‘Twelve months’ can also echo cyclical bondage—revolving through the year like saṃsāra—until a decisive insight or turning occurs.

←Previous Verse
Next Verse→