HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 119
Previous Verse
Next Verse

Shloka 119

Adhyaya 8Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखितः शोचनॊद्यतः ।

हा भृत्या मन्त्रिणो विप्राः तद्राज्यं विधे गतम् ॥

sa rājā tatra samprāpto duḥkhitaḥ śocanodyataḥ /

hā bhṛtyā mantriṇo viprāḥ tad rājyaṃ vidhe gatam

وہ بادشاہ غم سے نڈھال، رونے کو آمادہ ہو کر اُس مقام پر پہنچا—“ہائے! میرے خادم، میرے وزیر، میرے برہمن! تقدیر کے ہاتھوں وہ سلطنت برباد ہو گئی!”

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
सम्प्राप्तःhaving arrived
सम्प्राप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having arrived’
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शोचन-उद्यतःintent on lamenting
शोचन-उद्यतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशोचन (प्रातिपदिक) + उद्यत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपपद/कर्मधारय-प्रायः): ‘शोचने उद्यतः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
हाalas!
हा:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोकसूचक निपात (interjection)
भृत्याःservants
भृत्याः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मन्त्रिणःministers
मन्त्रिणः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विप्राःbrahmins
विप्राः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्-राज्यम्that kingdom (his kingdom)
तत्-राज्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: तस्य राज्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विधेto fate/ordinance
विधे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; दातृ/सम्प्रदानार्थ (dative)
गतम्gone (lost)
गतम्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘gone/handed over’
King (unnamed in input; speaking in lament)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Royal downfallFate (vidhi) vs agencyGrief and lamentation

FAQs

Power and prosperity are unstable; when dharma-supporting structures (counsel, priestly guidance, loyal service) collapse, the ruler confronts impermanence and the consequences of prior causes.

Vaṃśānucarita/ākhyāna-style human story used pedagogically; not a direct sarga/pratisarga/manvantara passage.

The ‘kingdom’ can signify the inner kingdom of the senses and mind: when order is lost, the ‘king’ (ego/agent) grieves—prompting a turn toward higher sovereignty (ātman/dharma).