Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Adhyaya 76The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

गुरुरुवाच कुतस्त्वं कथयानन्द ! चैत्रः को वा त्वयोच्यते ।

सङ्कटं महदाभाति क्व जातोऽत्र ब्रवीषि किम् ॥

gurur uvāca kutas tvaṃ kathayānanda caitraḥ ko vā tvayocyate | saṅkaṭaṃ mahad ābhāti kva jāto 'tra bravīṣi kim ||

استاد نے کہا: “آنند، تم یہ بات کہاں سے کہہ رہے ہو؟ جس ‘چَیتر’ کا تم ذکر کرتے ہو وہ کون ہے؟ ایک بڑا خطرہ ظاہر ہوتا ہے— تم کہاں پیدا ہوئے؟ تم حقیقت میں کیا کہہ رہے ہو؟”

गुरुःthe teacher
गुरुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुतःfrom where/whence
कुतः:
क्रियाविशेषण (Interrogative adverb)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक (interrogative adverb)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
कथयtell
कथय:
आज्ञा/विधि (Command)
TypeVerb
Rootकथय् (कथ् धातु से णिच्)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आनन्दO Ānanda
आनन्द:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
चैत्रःCaitra
चैत्रः:
विषय (Topic)
TypeNoun
Rootचैत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; व्यक्तिनाम
कःwho?
कः:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
वाor
वा:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent in passive)/करण (Instrument)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम
उच्यतेis called/said
उच्यते:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (वच् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is said/called’
सङ्कटम्trouble/difficulty
सङ्कटम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootसङ्कट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
महत्great
महत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण ‘सङ्कटम्’
आभातिappears/seems
आभाति:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootभा (भा धातु) उपसर्ग ‘आ-’
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्वwhere
क्व:
क्रियाविशेषण (Interrogative adverb)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक देशवाचक (interrogative adverb of place)
जातःborn
जातः:
क्रियाविशेष (Predicate participle)
TypeVerb
Rootजन् (जन् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विधेय
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
ब्रवीषिyou say
ब्रवीषि:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootब्रू (ब्रू धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किम्what?
किम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
Guru to Ānanda

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

InquiryTruth-seekingCrisis recognitionTeacher’s discernment

FAQs

The guru models dharmic investigation: when duties depend on facts, one must inquire carefully rather than act on assumptions.

Didactic narrative (ācāra) framed as dialogue; not a pancalakṣaṇa core topic.

The ‘saṅkaṭa’ is also inner: when identity narratives clash, the mind destabilizes; the teacher’s questioning is the beginning of reintegration through discernment (viveka).