Shloka 13

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता ।

अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन् ॥

Transliteration

carācaragurur brahmā yā yasya kuladevatā | anyagarbhe parān garbhān sadaiva parivartayan ||

Translation

برہما تمام متحرک و غیر متحرک مخلوقات کے استاد ہیں۔ جس کی کُلدیوَتا برہما ہو، اس پر ایک ایسا (اثر) رہتا ہے جو دوسروں کے ارادوں کو مسلسل کسی دوسری یونی یا دوسرے راستے کی طرف موڑ دیتا ہے۔

Word by Word

• चराचरगुरुः: the teacher of all moving and unmoving beings
• चराचरगुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘चराचरयोः गुरु:’ (teacher of the moving and unmoving)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• या: who/which (fem.)
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• यस्य: of whom; whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• कुलदेवता: the family-deity
• कुलदेवता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कुलस्य देवता’

• अन्यगर्भे: in another womb
• अन्यगर्भे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सप्तमी—‘in another womb’

• परान्: other; different
• परान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (of गर्भान्)

• गर्भान्: wombs/embryos
• गर्भान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kāla (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण

• एव: indeed; just
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic particle)

• परिवर्तयन्: causing to change/transfer (while shifting)
• परिवर्तयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: परि + वृत् (धातु) / परिवर्तय् (णिजन्त-धातु) + शतृ (कृत्)
• Form: कृदन्त (शतृ; present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—‘while causing to change/transfer’

Speakers

• Not explicit in excerpt; continuing didactic explanation on nimittas/forces affecting outcomes.

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā

Key Themes

• Dharma
• Omens
• Householder concerns
• Protective theology (kuladevatā)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse reflects a Purāṇic worldview where outcomes can be ‘diverted’ by unseen factors; hence one anchors life through kuladevatā devotion and disciplined conduct to stabilize intentions and results.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary dharma/nimitta material; not directly sarga/manvantara/genealogy.

What is the esoteric significance?

‘Garbha’ can be read symbolically as the ‘womb of intention’—the subtle matrix in which plans ripen. The teaching warns that subtle currents (seen as entities/forces) can redirect that ripening unless one maintains devotional and ritual alignment.