Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Adhyaya 45Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि वक्ष्यते ।

पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक् पञ्चमी भवेत् ॥

śabdādīnāmavāptyarthaṃ buddhiyuktāni vakṣyate / pādau pāyurupasthaśca hastau vāk pañcamī bhavet

وہ آواز وغیرہ (حسی موضوعات) کے حصول کے لیے بُدھی سے مربوط کہے جاتے ہیں۔ کرم اِندریاں—دو پاؤں، مقعد، عضوِ تناسل، دو ہاتھ اور پانچویں وाणी (گفتار)۔

śabda-ādīnāmof sound and the rest
śabda-ādīnām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); ādi-tatpuruṣa ‘of sound etc.’
avāpti-arthamfor the attainment
avāpti-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootavāpti (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); purpose expression (प्रयोजनार्थ)
buddhi-yuktāniendowed with intellect
buddhi-yuktāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + yukta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); adjective qualifying implied ‘indriyāṇi’/organs
vakṣyatewill be described
vakṣyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormFuture (लृट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
pādautwo feet
pādau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual (द्विवचन)
pāyuḥanus
pāyuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāyu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
upasthaḥgenitals
upasthaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootupastha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
hastautwo hands
hastau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual (द्विवचन)
vākspeech
vāk:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
pañcamīthe fifth
pañcamī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañcamī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ordinal adjective qualifying 'vāk' (as the fifth)
bhavetshould be/is to be
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
Not explicitly indicated in the provided excerpt (cosmology narration within the Purāṇic discourse)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologySāṅkhyaKarmendriyasCognition and action linkageSarga

FAQs

Action is not blind: the text ties sense-acquisition to buddhi (discernment), implying responsibility. Since karmendriyas execute impulses, ethical life depends on aligning action-organs with discriminative intelligence.

Sarga: detailing the functional anatomy of the created being (sense and action faculties).

The pairing of cognition (buddhi) with acquisition suggests an inner ritual: offerings of perception and action are to be ‘consecrated’ by discernment, otherwise they become binding karma.