Shloka 28

Adhyaya 20 — Ritadhvaja’s Companionship with the Naga Princes and the Origin of the Horse Kuvalaya

Sanskrit

मद्गृहे यद् सुवर्णादि रत्नं वाहनमासनम् ।

यच्चान्यत् प्रीतये तस्य तद्देयमविशङ्कया ॥

Transliteration

madgṛhe yad suvarṇādi ratnaṃ vāhanam āsanam | yaccānyat prītaye tasya tad deyam aviśaṅkayā ||

Translation

میرے گھر میں جو کچھ بھی ہے—سونا وغیرہ، جواہرات، سواریوں کے سامان، نشستیں اور دیگر سب—اس کی خوشنودی کے لیے بلا تردد دے دینا چاہیے۔

Word by Word

• मत्-गृहे: in my house
• मत्-गृहे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गृहम् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास; समस्तपदम् नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘गृहे’ = locative singular

• यत्: whatever (that)
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative pronoun

• सुवर्ण-आदि: gold and the like
• सुवर्ण-आदि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुवर्ण (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास (आदि-प्रयोगः ‘etc.’); अव्ययवत् विशेषणरूपेण प्रयुक्तम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (रत्नम् इत्यस्य विशेषणम्)

• रत्नम्: jewel/treasure
• रत्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वाहनम्: vehicle
• वाहनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आसनम्: seat
• आसनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• प्रीतये: for (his) pleasure
• प्रीतये: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; purpose/dative

• तस्य: of him/for him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun

• देयम्: should be given
• देयम्: Vidhi (विधेय/आदेश)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय) → देय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (भाव्य/कर्तव्य) ‘देय’ (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (to be given)

• अविशङ्कया: without doubt/hesitation
• अविशङ्कया: Karana (करण)
• Type: Indeclinable
• Root: अविशङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; manner/instrumental ‘without hesitation’

Speakers

• Father instructing his sons

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Dāna (generosity)
• Gratitude
• Non-possessiveness

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Possessions are instruments of dharma when used to honor obligations. ‘Without hesitation’ warns against calculating gratitude; timely giving preserves relationships and moral integrity.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Householder-style ethical instruction; not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Gold, jewels, vehicles, and seats can symbolize capacities (resources, status, mobility, authority). Dharma asks that these be offered to the worthy cause rather than hoarded as ego-assets.