Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

Adhyaya 15Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

इन्द्र उवाच कर्मणा नरकप्राप्तिरेतेषां पापकर्मिणाम् ।

स्वर्गस्त्वयापि गन्तव्यो नृप पुण्येन कर्मणा ॥

indra uvāca karmaṇā narakaprāptir eteṣāṃ pāpakarmiṇām |

svargas tvayāpi gantavyo nṛpa puṇyena karmaṇā ||

اِندر نے کہا—اپنے ہی اعمال کے سبب یہ بدکار دوزخ کو پہنچے ہیں۔ اور اے راجا، تم بھی اپنے نیک اعمال کے باعث سُوَرگ کو جاؤ۔

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
कर्मणाby (one's) action/deed
कर्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
नरक-प्राप्तिःattainment of hell
नरक-प्राप्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक) + प्राप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नरकस्य प्राप्तिः)
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
पाप-कर्मिणाम्of the evil-doers
पाप-कर्मिणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक) + कर्मिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (पापं कर्म येषां ते/पापकर्मिणः)
स्वर्गःheaven
स्वर्गः:
Karma (कर्म/Object; goal)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता/Agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
अपिalso
अपि:
Avyaya (अव्यय/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
गन्तव्यःmust be gone to / should go
गन्तव्यः:
Kriya (क्रिया/Predicative obligation)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), भविष्यत्कर्तव्यता/विधेय (obligation), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (to be gone)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
पुण्येनby merit
पुण्येन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
कर्मणाby action
कर्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
Indra to the king

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Indra
KarmaMoral causalityAfterlife realmsMerit vs sin

FAQs

The verse states karmic accountability: naraka is not arbitrary punishment but consequence of pāpa. Simultaneously it affirms that puṇya naturally bears svarga as fruit—yet the surrounding narrative challenges mere enjoyment of that fruit when compassion calls.

Dharma-phala instruction within narrative; adjacent to pancalakṣaṇa concerns insofar as purāṇas teach ethical order supporting cosmic order.

Indra (sovereignty/egoic rulership) represents the principle of deserved reward. The king’s counterpoint (compassion) implies a higher sovereignty: mastery over reward-impulse itself.