Shloka 6

Adhyaya 15 — Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

Sanskrit

न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः । असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः ॥

Transliteration

nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ / asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ

Translation

جو اپنے پاس امانت کے طور پر رکھے گئے نِکشےپ کو چرا لے، وہ دوزخ سے چھوٹ کر کیڑے کی صورت میں پیدا ہوتا ہے؛ اور جو حسد کرنے والا ہے، وہ دوزخ سے رہائی کے بعد راکشس بن جاتا ہے۔

Word by Word

• न्यास-अपहर्ता: one who steals a deposit/trust
• न्यास-अपहर्ता: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: न्यास (प्रातिपदिक) + अपहृ (धातु) → अपहर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (न्यासस्य अपहर्ता = depositor’s-trust thief)

• नरकात्: from hell
• नरकात्: अपादान (source; from)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• विमुक्तः: released, freed
• विमुक्तः: कर्ता-विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• जायते: is born
• जायते: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• कृमिः: a worm
• कृमिः: प्रेडिकेट-नाम (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असूयकः: a jealous/envious person
• असूयकः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: असूयक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नरकात्: from hell
• नरकात्: अपादान (from)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (पाठे: नरकान्मुक्तः = नरकात् मुक्तः)

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• भवति: becomes
• भवति: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राक्षसः: a rākṣasa (demon)
• राक्षसः: प्रेडिकेट-नाम
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Not specified in input (didactic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Property ethics (trust/deposit)
• Envy (asūyā)
• Naraka and post-naraka rebirth

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Betraying trust (nyāsa) is singled out as especially corrosive to social order, while envy is treated as a deep inner vice; both are shown to have consequences beyond immediate punishment—shaping future nature and embodiment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not a direct pancalakṣaṇa unit; it is dharma/karma-vipāka instruction embedded within Purāṇic discourse.

What is the esoteric significance?

‘Worm’ suggests a degraded, hidden existence (life feeding on decay), while ‘rākṣasa’ suggests a psyche hardened into hostility—symbolic of envy’s transformation into predatory identity.