Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyaya 12The Son Describes the Narakas: Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana, and Taptakumbha

दन्तास्तेषाञ्च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः ।

क्षुत्तृष्णाप्रबलास्तत्र तथैवान्येऽप्युपद्रवाः ॥

dantās teṣāṃ ca bhajyante śītārti-parikampitāḥ /

kṣut-tṛṣṇā-prabalās tatra tathaivānye 'py upadravāḥ

سردی کے عذاب سے کانپتے ہوئے ان کے دانت ٹوٹ کر جھڑ جاتے ہیں؛ وہاں بھوک اور پیاس نہایت شدید ہوتی ہے اور دوسرے دکھ بھی ہوتے ہیں۔

दन्ताःteeth
दन्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)
भज्यन्तेare broken
भज्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhaj (धातु)
Formलट् लकार (Present), आत्मनेपद, कर्मणि/भावे प्रयोग (passive sense: ‘are broken’), प्रथमपुरुष, बहुवचन
शीतार्तिपरिकम्पिताःshaken/trembling due to cold-pain
शीतार्तिपरिकम्पिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśīta + ārti + pari-√kamp (धातु) + ita (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त-समकक्ष ‘-इत’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (śīta-ārti = ‘cold-pain’) + उपसर्गपूर्वक कृदन्त; विशेषणम् ‘दन्ताः’
क्षुत्तृष्णाप्रबलाःstrong (afflictions) of hunger and thirst
क्षुत्तृष्णाप्रबलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṣut + tṛṣṇā + prabala (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्वः (kṣut-tṛṣṇā = ‘hunger and thirst’) + कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव (prabala = ‘strong’); विशेषणम् (implicit ‘उपद्रवाः/अन्ये’)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
अन्येothers
अन्ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
उपद्रवाःafflictions/troubles
उपद्रवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootupadrava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
Unspecified in provided excerpt

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Karma-phalaSuffering imageryNaraka

FAQs

Unchecked desire (hunger/thirst as symbols) becomes torment; ethical life disciplines craving, preventing it from maturing into suffering.

Didactic narrative supporting dharma; not directly genealogical or manvantara-related.

Broken teeth and trembling indicate loss of ‘capacity to consume’—a reversal where the consumer (desire-driven ego) is itself dismantled by the very forces it served.