Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 12The Son Describes the Narakas: Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana, and Taptakumbha

शीतार्तास्तत्र धावन्तो नरास्तमसि दारुणे ।

परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति च ॥

śītārtās tatra dhāvanto narās tamasi dāruṇe /

parasparaṃ samāsādya parirabhya āśrayanti ca

سردی سے ستائے ہوئے لوگ اس ہولناک تاریکی میں ادھر اُدھر دوڑتے ہیں؛ ایک دوسرے کو پا کر گلے لگتے اور پناہ (گرمی) کے لیے چمٹ جاتے ہیں۔

शीतार्ताःafflicted by cold
शीतार्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśīta + ārta (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (śītena ārtāḥ = ‘distressed by cold’), विशेषणम् ‘नराः’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
धावन्तःrunning
धावन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√dhāv (धातु) + śatṛ (कृत् प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् ‘नराः’
नराःmen
नराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
तमसिin darkness
तमसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन
दारुणेterrible
दारुणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdāruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘तमसि’
परस्परम्each other
परस्परम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय, परस्परार्थक क्रियाविशेषण (reciprocal adverb)
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootsam-ā-√sad (धातु) + lyap (कृत् प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यप् अव्ययीभाव-रूप (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (having approached)
परिरभ्यhaving embraced
परिरभ्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootpari-√rabh (धातु) + lyap (कृत् प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यप् (gerund), पूर्वक्रिया (having embraced)
आश्रयन्तिthey take refuge/hold on
आश्रयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√śri (धातु)
Formलट् लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
Unspecified in provided excerpt

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Karma-phalaIsolation vs dependenceNaraka

FAQs

When dharma is lost, even basic security vanishes; the frantic search for warmth symbolizes that selfish life ends in helpless dependence and fear.

Ethical instruction via afterlife narrative; not a core pancalakṣaṇa head, but a supporting didactic passage.

Embracing in darkness suggests the soul’s attempt to find ‘self’ through others when inner light is absent; the remedy implied is cultivating sattva (clarity) through dharma.