Cyavana’s Reconciliation with Indra; Tīrtha-Indexing at Ārcīka-parvata and Yamunā
Chapter 125
स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं मुमोच च पुरंदरम् । मर्द च व्यभजद् राजन पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्
sa manyur vyagamac chīghraṃ mumoca ca purandaram | marda ca vyabhajad rājan pāne strīṣu ca vīryavān ||
لوماش نے کہا—اس کا غضب فوراً جاتا رہا اور اس نے پُرندر (اِندر) کو تکلیف سے آزاد کر دیا۔ پھر، اے راجن، اس زورآور رشی نے ‘مَد’—جسے اس نے پہلے پیدا کیا تھا—کو الگ الگ دائروں میں بانٹ دیا: شراب نوشی اور عورتوں میں (اور روایت کے مطابق دیگر بگاڑنے والی رغبتوں میں بھی)۔ یوں بے لگام مَد کو محدود آزمائشوں میں تقسیم کر کے اس نے دیوتاؤں میں توازن اور دنیا میں دھرم کی ترتیب دوبارہ قائم کی۔
लोगमश उवाच
Anger and intoxication/pride (mada) destabilize judgment and dharma; the wise do not merely suppress such forces but regulate and channel them so that they do not overwhelm society. Restraint and discernment restore harmony even among the powerful.
Cyavana’s wrath subsides; he frees Indra (Purandara) from distress and then ‘divides’ the personified Mada, assigning it to specific temptations such as drinking and sexual indulgence (with the broader tradition adding gambling and hunting). This act prevents Mada from acting as a single, all-consuming force.