Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 80

Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः / वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः

saṃvādo viṣṇunā sārdhaṃ śaṅkarasya mahātmanaḥ / varadānaṃ tathāpūrvamantardhānaṃ pinākinaḥ

مہاتما شنکر کا وِشنو کے ساتھ مکالمہ، شیو کا ورِدان، اور پھر پِناکین کا نہایت عجیب طور پر نظروں سے اوجھل ہو جانا—یہ سب بیان ہوا ہے۔

saṃvādaḥdialogue; conversation
saṃvādaḥ:
Karma (कर्म) / Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootsaṃvāda (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (प्रथमा/1st), Ekavacana (एकवचन)
viṣṇunāwith/by Viṣṇu
viṣṇunā:
Sahakāraka (सहकारक) (co-participant)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga (पुंलिङ्ग), Tṛtīyā (तृतीया/3rd), Ekavacana (एकवचन)
sārdhamtogether with
sārdham:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
FormUpapada-avyaya (उपपद-अव्यय), ‘with’ governing instrumental
śaṅkarasyaof Śaṅkara (Śiva)
śaṅkarasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśaṅkara (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (षष्ठी/6th), Ekavacana (एकवचन)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक) = mahā + ātman
FormPumliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (षष्ठी/6th), Ekavacana (एकवचन); epithet in apposition to śaṅkarasya
varadānamgranting of a boon
varadānam:
Karma (कर्म) / Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootvaradāna (प्रातिपदिक) = vara + dāna
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (प्रथमा/1st), Ekavacana (एकवचन)
tathāthus; likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
apūrvamunprecedented; extraordinary
apūrvam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapūrva (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (द्वितीया/2nd) or Prathamā (प्रथमा/1st), Ekavacana (एकवचन); used adverbially ‘unprecedentedly’ or as qualifier
antardhānamdisappearance; vanishing
antardhānam:
Karma (कर्म) / Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootantardhāna (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (प्रथमा/1st), Ekavacana (एकवचन)
pinākinaḥof Pinākin (Śiva)
pinākinaḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpinākin (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (षष्ठी/6th), Ekavacana (एकवचन); ‘bearer of Pināka’ (Śiva)

Narrator (Purana-vakta, reporting the topic/contents of the passage)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

V
Vishnu
S
Shankara (Shiva)
P
Pinakin (Shiva)

FAQs

Indirectly: by foregrounding a Shiva–Vishnu saṃvāda, the verse signals the Purana’s tendency to present sectarian forms as converging expressions of one supreme divinity, pointing toward a unitive (non-contradictory) understanding of the highest reality.

No explicit practice is taught in this line; it functions as a narrative heading. In Kurma Purana’s broader Shaiva-Vaishnava synthesis, such divine dialogues typically frame dharma and yoga teachings (including Pashupata-oriented disciplines), but this verse itself only announces the discourse, boon, and antardhāna.

It places Shiva (Shankara/Pinākin) in direct sacred dialogue with Vishnu and presents Shiva as a boon-giver, emphasizing mutual recognition and a harmonized theological frame rather than rivalry—an important Kurma Purana motif of Shiva–Vishnu unity.