Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 20›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 1

Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca atha śrāddhamamāvāsyāṃ prāpya kāryaṃ dvijottamaiḥ / piṇḍānvāhāryakaṃ bhaktyā bhuktimuktiphalapradam

Translation

یوں شری کورم پران کی چھٹ ساہسری سنہتا کے اُتّر وِبھاغ میں انیسواں ادھیائے (آغاز ہوتا ہے)۔ ویاس نے کہا—جب اماوسیا آئے تو دِوِجوتّم لوگ بھکتی سے پِنڈانواہاریَک شرادھ کریں؛ یہ بھوگ اور مکتی، دونوں کا پھل دیتا ہے۔

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative/colophon marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (श्री-युक्तं कूर्मपुराणम्)
षट्साहस्त्र्याम्in the Ṣaṭsāhastrī (six-thousand section)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; द्विगु-समासः (षट्-साहस्त्री = six-thousand [verses] collection)
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
उपरिविभागेin the upper division
उपरिविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपरि (अव्यय) + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अव्ययपूर्वपद-तत्पुरुषः (उपरि-भागः)
एकोनविंशःnineteenth
एकोनविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + विंशति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक-समासः (एकोनविंश = 19th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता; heading subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (then/now)
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (कर्म/object of कार्यम्)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अमावास्याम्on the new-moon day
अमावास्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/time)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
प्राप्यhaving reached/when it comes
प्राप्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having obtained/reached)
कार्यम्to be performed
कार्यम्:
Vidhi (विधि/predicative necessity)
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक; कृ-धातोः ण्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय-विशेषण (to be done)
द्विजोत्तमैःby the best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमैः:
Kartr̥ (कर्ता/agent; who should do)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः (उत्तमा द्विजाः)
पिण्डान्वाहार्यकम्the piṇḍa-offering śrāddha (anvāhāryaka)
पिण्डान्वाहार्यकम्:
Karma (कर्म; apposition to श्राद्धम्)
TypeNoun
Rootपिण्ड (प्रातिपदिक) + अन्वाहार्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (पिण्डानां अन्वाहार्यकम्)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (करण/manner)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्granting the fruits of enjoyment and liberation
भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्:
Visheshana (विशेषण; of श्राद्धम्/पिण्डान्वाहार्यकम्)
TypeAdjective
Rootभुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्वन्द्वः (भुक्ति-मुक्ति) ततः षष्ठी-तत्पुरुषः (तयोः फलम्) + उपपद-तत्पुरुषः (फलप्रद)
Speaker

Vyasa

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities
V
Vyasa
A
Amavasya
S
Shraddha
P
Pitrs (ancestors)

FAQs

Indirectly: it teaches that liberation (mukti) is attainable not only through contemplative knowledge but also through dharmic action performed with bhakti; such devotion purifies the mind, preparing it for realization of the Self.

No explicit yogic technique is stated; the practice emphasized is karma-yoga in a Purāṇic mode—performing obligatory rites (pitṛ-yajña/śrāddha) with devotion, which supports inner purification that complements the Kurma Purana’s broader yoga and mokṣa teachings.

This verse is ritual-focused and does not name Śiva or Viṣṇu; however, its dharma teaching aligns with the Kurma Purana’s synthesis: devotion and right action are valid supports for mokṣa across Shaiva–Vaishnava frameworks.

←Previous Verse
Next Verse→