Shloka 104

Īśvara-Gītā (continued): Twofold Yoga, Aṣṭāṅga Discipline, Pāśupata Meditation, and the Unity of Nārāyaṇa–Maheśvara

Devanagari script

ये ऽपि तत्र वसन्तीह नीचा वा पापयोनयः / सर्वे तरन्ति संसारमीश्वरानुग्रहाद् द्विजाः

Transliteration

ye 'pi tatra vasantīha nīcā vā pāpayonayaḥ / sarve taranti saṃsāramīśvarānugrahād dvijāḥ

Translation

جو وہاں رہتے ہیں—خواہ پست مرتبہ ہوں یا گناہ آلود یَونی میں پیدا ہوئے ہوں—اے دِوِجوں، ایشور کے انوگرہ (فضل) سے وہ سب سنسار کے سمندر سے پار ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (even/also)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• वसन्ति: dwell
• वसन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• नीचाः: low-born / base
• नीचाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नीच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of ये)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• पापयोनयः: those of sinful origin
• पापयोनयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप-योनि (प्रातिपदिक); घटकाः: पाप + योनि
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः—“पापा योनिः” (sinful birth/origin)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• तरन्ति: cross over
• तरन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• संसारम्: saṃsāra (cycle of rebirth)
• संसारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• ईश्वरानुग्रहात्: through the Lord’s favor
• ईश्वरानुग्रहात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर-अनुग्रह (प्रातिपदिक); घटकाः: ईश्वर + अनुग्रह
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—“ईश्वरस्य अनुग्रहः”

• द्विजाः: O twice-born / the twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; (सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः, परन्तु अत्र प्रथमा)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu as Īśvara), teaching in the Ishvara Gita section

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Ishvara
• Samsara
• Dvija

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It emphasizes Īśvara as the liberating Lord whose grace enables beings to transcend saṃsāra regardless of birth-status, implying liberation is ultimately grounded in the Lord’s supreme power rather than mere social qualification.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse foregrounds īśvarānugraha (divine grace) as central—aligning with Ishvara-centered discipline in the Ishvara Gita and Pashupata-oriented devotion/meditation where surrender, worship, and steady contemplation culminate in liberation through the Lord’s favor.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By using the universal category Īśvara as the saving Lord, the teaching supports the Kurma Purana’s Shaiva–Vaishnava synthesis: liberation is attributed to the one Supreme Īśvara revered across both Shiva and Vishnu traditions.