Shloka 29
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
भगवांस्तद्वचः श्रुत्वा मुनेरमिततेजसः / प्रहृष्टो भाविकार्यज्ञस्तूष्णीमेव तदा ययौ
Transliteration
bhagavāṃstadvacaḥ śrutvā muneramitatejasaḥ / prahṛṣṭo bhāvikāryajñastūṣṇīmeva tadā yayau
Translation
اُس بےپایاں نور والے مُنی کے کلمات سن کر بھگوان، جو آئندہ امور سے آگاہ تھے، خوش ہوئے اور پھر خاموشی سے روانہ ہو گئے۔
Word by Word
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्-वचःthat speech/statement
तत्-वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तस्य वचः)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā/Gerundial)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय-भाव; पूर्वकालिक क्रिया (having heard)
मुनेःof the sage
मुनेः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
अमित-तेजसःof (one) of immeasurable splendor
अमित-तेजसः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमित (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (अमितं तेजः यस्य) — विशेषणरूपेण मुनेः
प्रहृष्टःdelighted
प्रहृष्टः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रहृष्ट (कृदन्त; √हृष् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्र-उपसर्ग; विशेषण (delighted)
भावि-कार्य-ज्ञःknower of what is to happen / future tasks
भावि-कार्य-ज्ञः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभाविन् (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (भाविनि कार्ये ज्ञः)
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: silently)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
ययौwent
ययौ:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद