Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue

आकाशे पक्षिजातीनां जलेषु जलचारिणाम् / यथा गतिर्न दृश्येत महावृत्तं महात्मनाम्

ākāśe pakṣijātīnāṃ jaleṣu jalacāriṇām / yathā gatirna dṛśyeta mahāvṛttaṃ mahātmanām

جیسے آسمان میں پرندوں کی اور پانی میں آبی جانوروں کی چال دکھائی نہیں دیتی، ویسے ہی مہاتماؤں کا عظیم سلوک (مہاوِرت) بھی نظر نہیں آتا۔

ākāśein the sky
ākāśe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana (एकवचन)
pakṣi-jātīnāmof the species of birds
pakṣi-jātīnām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpakṣin (प्रातिपदिक) + jāti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Bahuvacana (बहुवचन); tatpuruṣa: pakṣiṇāṃ jātayaḥ = kinds/species of birds
jaleṣuin waters
jaleṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Bahuvacana (बहुवचन)
jala-cāriṇāmof aquatic creatures
jala-cāriṇām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक) + cārin (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठī), Bahuvacana (बहुवचन); tatpuruṣa: jale caranti iti = water-movers (aquatic beings)
yathājust as
yathā:
Upamā/Comparison marker (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormAvyaya; comparative particle (उपमार्थक-अव्यय)
gatiḥmovement/track
gatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
nanot
na:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation particle (निषेध-निपात)
dṛśyetawould be seen
dṛśyeta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
FormVidhi-liṅ (विधिलिङ्/optative), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन); ātmanepada; passive sense: 'would be seen'
mahā-vṛttamthe great conduct (path)
mahā-vṛttam:
Karta (कर्ता) / Uddeśya (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + vṛtta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन); karmadhāraya: mahat vṛttaṃ = great conduct/way of life
mahātmanāmof the great-souled
mahātmanām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठī), Bahuvacana (बहुवचन); karmadhāraya: mahātmānaḥ = great-souled ones