Shloka 2
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
हयग्रीव उवाच आवाहनी महामुद्रा त्रिखण्डेति प्रकीर्तिता / परिवृत्य करौ स्पष्टमङ्गुष्ठौ कारयेत्समौ
Transliteration
hayagrīva uvāca āvāhanī mahāmudrā trikhaṇḍeti prakīrtitā / parivṛtya karau spaṣṭamaṅguṣṭhau kārayetsamau
Translation
ہَیَگریو نے کہا— ‘آواہنی’ نام کی مہامُدرا ‘ترکھنڈا’ بھی کہلاتی ہے۔ دونوں ہاتھوں کو موڑ کر گھماؤ اور دونوں انگوٹھوں کو واضح طور پر برابر کر لو۔
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आवाहनी(the mudrā called) Āvāhanī
आवाहनी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootआवाहनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मुद्रानाम
महा-मुद्राthe great mudrā
महा-मुद्रा:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मुद्रा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महती मुद्रा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिखण्डाthree-part
त्रिखण्डा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या/प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formद्विगु (त्रीणि खण्डानि यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मुद्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसूचक-अव्यय (thus)
प्रकीर्तिताis proclaimed
प्रकीर्तिता:
Karta (कर्ता/subject-predicate)
TypeAdjective
Rootप्र-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is proclaimed/called’
परिवृत्यhaving turned/rotated
परिवृत्य:
Purvakala (पूर्वकाल/preceding action)
TypeIndeclinable
Rootपरि-वृत् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)
करौthe two hands
करौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन
स्पष्टम्clearly
स्पष्टम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्पष्ट (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
अङ्गुष्ठौthe two thumbs
अङ्गुष्ठौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
कारयेत्should make/arrange
कारयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) (णिच् causative: कारय-)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative: ‘should cause to do/make’)
समौequal/aligned
समौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘अङ्गुष्ठौ’ इत्यस्य विशेषणम्