Previous Verse
Next Verse

Shloka 93

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

प्रत्येकं योधया मासुर्गणनाथा महारथाः / दन्तैर्मर्म विभिन्दन्तो विष्टंयतश्च शुण्डया

pratyekaṃ yodhayā māsurgaṇanāthā mahārathāḥ / dantairmarma vibhindanto viṣṭaṃyataśca śuṇḍayā

گن ناتھ مہارَتھی ایک ایک کر کے لڑنے لگے؛ دانتوں سے مَرم چھیدتے اور سونڈ سے دشمنوں کو جکڑ کر کھینچتے تھے۔

pratyekamindividually, each one
pratyekam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpratyeka (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
FormAdverb (अव्यय), अव्ययीभाव: prati+eka (each, individually)
yodhayāḥfighters
yodhayāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyodhaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agent-noun from √yudh (fighter)
māsuḥdealt/inflicted (blows)
māsuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootmā (धातु)
FormLuṅ (Aorist/लुङ्), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd), Plural; from √mā (to measure/mete out) used idiomatically 'to deal/inflict'
gaṇa-nāthāḥtroop-leaders
gaṇa-nāthāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṇa + nātha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; तत्पुरुष: gaṇānāṃ nāthāḥ (leaders of troops)
mahā-rathāḥgreat chariot-warriors
mahā-rathāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + ratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; कर्मधारय: mahān rathaḥ/mahārathaḥ (great chariot-warrior)
dantaiḥwith (their) tusks/teeth
dantaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdanta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
marmavital spot(s)
marma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmarma (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (collective sense possible)
vibhindantaḥpiercing, splitting
vibhindantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi + bhid (धातु)
FormVartamāna-kṛdanta (present active participle/शतृ), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agreeing with subject
viṣṭaṃyataḥof the foul-extended (trunk)
viṣṭaṃyataḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootviṣṭa + āyata (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; qualifies 'śuṇḍayā' (of the trunk): tatpuruṣa sense 'viṣṭaṃ (excrement) āyataṃ yasmāt' i.e., foul-stretched; reading uncertain due to transmission
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
śuṇḍayāwith the trunk
śuṇḍayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśuṇḍā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular