Shloka 66
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अत्र यत्प्राप्तरूपं तन्महाराज्ञि प्रपद्यताम् / इत्युक्त्वा सह दण्डिन्या मन्त्रिणी प्रणतिं व्यधात्
Transliteration
atra yatprāptarūpaṃ tanmahārājñi prapadyatām / ityuktvā saha daṇḍinyā mantriṇī praṇatiṃ vyadhāt
Translation
‘اے مہاراجنی، یہاں جو حالت پیش آ گئی ہے، اسی کے مطابق پناہ اختیار کیجیے۔’ یہ کہہ کر وزیرہ نے دَندِنی کے ساتھ سجدۂ تعظیم کیا۔
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
यत्whatever (that which)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)
प्राप्त-रूपम्the form/state that has come about
प्राप्त-रूपम्:
Pratipādya (प्रातिपाद्य)
TypeNoun
Rootप्राप्त (कृदन्त; प्र+आप् धातु, क्त) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (प्राप्तं रूपं यत्)
तत्that
तत्:
Pratipādya (प्रातिपाद्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (correlative)
महाराज्ञिO great queen
महाराज्ञि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
प्रपद्यताम्let it be accepted/resorted to
प्रपद्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+पद् (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; विधिलिङ्गार्थे आज्ञा/अनुज्ञा
इतिthus
इति:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
सहwith
सह:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like; ‘with’), सह-योगे तृतीया अपेक्षा
दण्डिन्याwith the daṇḍinī (female officer)
दण्डिन्या:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootदण्डिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मन्त्रिणीthe minister (female)
मन्त्रिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रणतिम्bow, obeisance
प्रणतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
व्यधात्made, performed
व्यधात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; वि-उपसर्ग