Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

Bhaṇḍāsurāhaṅkāra

The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War

अथ क्रोधारुणं चक्षुर्दधाना संपदंबिका / रणकोलाहलगजमारूढायुध्यतामुना

atha krodhāruṇaṃ cakṣurdadhānā saṃpadaṃbikā / raṇakolāhalagajamārūḍhāyudhyatāmunā

پھر سمپد امبیکا نے غضب سے سرخ آنکھیں اختیار کیں، اور رن کے شور کو گویا ہاتھی بنا کر اس پر سوار ہو کر، اس سے جنگ کرنے لگی۔

athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; ārambha/anuvṛtti-nipāta (then/now)
krodha-aruṇamanger-reddened
krodha-aruṇam:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootkrodha (प्रातिपदिक) + aruṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa-samāsa; viśeṣaṇa of cakṣuḥ (‘reddened by anger’)
cakṣuḥeyes / gaze
cakṣuḥ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana
dadhānābearing / having
dadhānā:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Root√dhā (धातु) → dadhāna (कृदन्त; pres. participle)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; vartamāna-kṛdanta (Śatṛ) from √dhā ‘to hold/bear’; agrees with saṃpatkary-ambikā
saṃpatkarī-ambikāLady Saṃpatkarī (Ambikā)
saṃpatkarī-ambikā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsaṃpatkarī (प्रातिपदिक; proper noun) + ambikā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya-samāsa (‘Saṃpatkarī who is Ambikā’ / ‘Lady Saṃpatkarī’)
raṇa-kolāhala-gajamthe war-elephant amid tumult
raṇa-kolāhala-gajam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootraṇa (प्रातिपदिक) + kolāhala (प्रातिपदिक) + gaja (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa-samāsa (‘elephant of battle-noise’, i.e., war-elephant amid tumult)
ārūḍhāmounted (upon)
ārūḍhā:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootā-√ruh (धातु) → ārūḍha (कृदन्त, PPP)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; Kta (PPP) from √ruh ‘to mount’, with upasarga ā; agrees with saṃpatkarī-ambikā
ayudhyatādid not fight
ayudhyatā:
Kriyā (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Roota-√yudh (धातु)
FormLaṅ-lakāra (Imperfect/past), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada; from √yudh ‘to fight’ with privative a-: ‘did not fight’
amunāwith/against that one (him)
amunā:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (Instrumental), Ekavacana; demonstrative pronoun ‘that (yonder)’