Shloka 86
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्
Transliteration
tataḥ kālāṃtarepyevaṃ punarlobhāvṛtāḥ prajāḥ / vṛkṣāṃstāḥ paryagṛhṇaṃta madhu vā mākṣikaṃ balāt
Translation
پھر کچھ عرصے بعد رعایا دوبارہ لالچ میں ڈوب گئی؛ انہوں نے زور زبردستی درختوں کو گھیر کر شہد یا مکھیوں کا شہد چھین لیا۔
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादानार्थक/कालार्थक (ablatival adverb: thereafter/from then)
काल-अन्तरेafter some time
काल-अन्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter); सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (singular); तत्पुरुष-समास: कालस्य अन्तरम्
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक (adverb: thus)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (adverb: again)
लोभ-आवृताःovercome by greed
लोभ-आवृताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोभ (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine); प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन (plural); तत्पुरुष-समास: लोभेन आवृताः = covered by greed
प्रजाःpeople/creatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
ताःthey (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
परिaround/fully (prefix)
परि:
Sambandha (सम्बन्ध/verb-prefix)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्ग (preverb)
अगृह्णन्तthey seized/took
अगृह्णन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्ग-युक्त: परि + अगृह्णन्(त)
मधुhoney
मधु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle: or)
माक्षिकम्of bees/bee-made
माक्षिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाक्षिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying मधु)
बलात्by force/forcibly
बलात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (adverbial: forcibly)