Shloka 41
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै
Transliteration
saritsaraḥsamudrāṃśca sevaṃte parvatānapi / tadā tā hyalpasaṃtoṣāyuddhe tasmiṃścaraṃti vai
Translation
وہ دریاؤں، جھیلوں اور سمندروں سے فیض لیتے ہیں اور پہاڑوں کا بھی سہارا لیتے ہیں؛ تب وہ معمولی تسکین کے لیے اسی کشمکش میں بھٹکتے ہیں۔
Word by Word
सरित्-सरः-समुद्रान्rivers, lakes, and seas
सरित्-सरः-समुद्रान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक) + समुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Dvandva (rivers, lakes, and seas) in accusative plural
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
सेवन्तेresort to/visit
सेवन्ते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd pl (resort to/serve/visit)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
अपिalso
अपि:
समुच्चय/अवधारण (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; additive particle
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; time adverb
ताःthey (fem.)
ताः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (those [fem.])
हिindeed/for
हि:
वाक्यसम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; causal/emphatic particle
अल्प-सन्तोषाःof little contentment
अल्प-सन्तोषाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + सन्तोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Karmadhāraya ‘having little contentment’; adjective for ताः (understood as beings)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in battle)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in that)
चरन्तिmove/act/roam
चरन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; Present indicative 3rd pl (move/act/roam)
वैindeed
वै:
वाक्यसम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle