Shloka 160
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः
Transliteration
varṇadharmaiśca jīvaṃtyo vyaruddhyaṃta parasparam / brahmā buddhā tu tatsarvaṃ yāthātathyena sa prabhuḥ
Translation
ورن دھرم کے مطابق جیتے ہوئے بھی وہ آپس میں ٹکرانے لگے؛ پروردگار برہما نے یہ سب حقیقت کے ساتھ جان لیا۔
Word by Word
वर्णधर्मैःby/with the duties of the varṇas
वर्णधर्मैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवर्ण + धर्म (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वर्णस्य धर्माः), पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — Instrumental plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — conjunction
जीवन्त्यःliving (ones)
जीवन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√जीव् (धातु) + जीवन्त् (कृदन्त, शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — present participle used substantively
व्यरुद्ध्यन्तthey opposed/conflicted
व्यरुद्ध्यन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √रुध् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Imperfect, 3rd person plural
परस्परम्mutually/with one another
परस्परम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — reciprocal adverb
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन — Nominative singular
बुद्धःhaving understood/aware
बुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√बुध् (धातु) + बुद्ध (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past participle; predicate adjective
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — contrast particle
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular; qualifying तत्
याथातथ्येनaccording to reality/as it truly was
याथातथ्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयाथातथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular; adverbial sense
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; apposition to सः