Shloka 161
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
क्षत्रियाणां बलं दंडं युद्धमाजीव्यमादिशत् / याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्
Transliteration
kṣatriyāṇāṃ balaṃ daṃḍaṃ yuddhamājīvyamādiśat / yājanādhyāpane brahmā tathā dānapratigraham
Translation
برہما نے کشتریوں کے لیے قوت، دَند اور جنگ کو ذریعۂ معاش ٹھہرایا؛ اور یاجن، ادھیापन نیز دان-پرتیگرہ بھی مقرر کیے۔
Word by Word
क्षत्रियाणाम्of the Kṣatriyas
क्षत्रियाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन — Genitive plural
बलम्strength
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
दण्डम्punishment/rod of authority
दण्डम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
युद्धम्warfare
युद्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
आजीव्यम्livelihood/means of living
आजीव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआजीव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
आदिशत्he prescribed/assigned
आदिशत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ√दिश् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Imperfect, 3rd person singular
याजनin officiating sacrifices
याजन:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयाजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Locative singular; in a dvandva with अध्यापन
अध्यापनेin teaching
अध्यापने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअध्यापन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Locative singular; paired with याजन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन — Nominative singular
तथाlikewise/also
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारार्थक-क्रियाविशेषण — adverb ‘likewise’
दानgiving and receiving (gifts)
दान:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (दान + प्रतिग्रह), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
प्रतिग्रहम्acceptance (of gifts)
प्रतिग्रहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासाङ्ग, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular (as part of the compound sense)