Shloka 159
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्
Transliteration
saṃsthityāṃ tu kṛtāyāṃ hi yāturvarṇyasya tena vai / punaḥ prajāstu tā mohāddharmmaṃ taṃ nānvapālayan
Translation
جب اس نے یَتھاوِدھِی نظام قائم کر دیا، تب بھی وہ رعایا فریبِ موہ میں پڑ کر دوبارہ اس دھرم کی پیروی نہ کر سکی۔
Word by Word
संस्थित्याम्in the established order/settlement
संस्थित्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/सप्तमी), एकवचन — Locative singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — adversative/contrast particle
कृतायाम्when (it was) done/made
कृतायाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + कृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — past passive participle used adjectivally; locative singular
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक-निपात — causal/emphatic particle
यातुःof the demon/imp (yātu)
यातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयातु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
वर्ण्यस्यof the one belonging to a class/varṇa
वर्ण्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootवर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular; qualifying (यातुः)
तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक-निपात — emphatic particle
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — adverb
प्रजाःthe creatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन — Nominative plural
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — contrast particle
ताःthose (they)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural; pronoun referring to प्रजाः
मोहात्from delusion
मोहात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन — Ablative singular
धर्मम्dharma/duty
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular; pronoun qualifying धर्मम्
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध-निपात — negation particle
अन्वपालयन्they did not observe/follow
अन्वपालयन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु√पाल् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Imperfect, 3rd person plural