Shloka 123
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
विषादव्याकुलास्ता वै प्रजाः सृष्टास्तु दर्शिताः / ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे तदा
Transliteration
viṣādavyākulāstā vai prajāḥ sṛṣṭāstu darśitāḥ / tataḥ prādurbabhau tāsāṃ siddhistretāyuge tadā
Translation
وہ رعایا غم و افسردگی سے مضطرب حالت میں پیدا کی گئی اور ظاہر ہوئی؛ پھر اسی وقت تریتا یُگ میں اُن کی ‘سِدھی’ نمودار ہوئی۔
Word by Word
विषाद-व्याकुलाःdistressed with sorrow
विषाद-व्याकुलाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविषाद (प्रातिपदिक) + व्याकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (हेतु/सम्बन्ध) ‘विषादेन व्याकुलाः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (प्रजाः इत्यस्य विशेषण)
ताःthose
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphasis)
प्रजाःcreatures/people
प्रजाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘created’
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
दर्शिताःwere shown
दर्शिताः:
विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘shown/manifested’
ततःthen/thereupon
ततः:
सम्बन्ध (Sequence/Cause relation)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्-अर्थे (thereupon/therefore)
प्रादुर्manifestly, forth
प्रादुर्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रादुर् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रादुर्भावार्थक (adverb ‘manifestly/into appearance’)
बभौappeared/shone
बभौ:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तासाम्of them
तासाम्:
सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचन
सिद्धिःsuccess/accomplishment
सिद्धिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रेता-युगेin the Tretā age
त्रेता-युगे:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष/कर्मधारय (conventional) ‘त्रेतायुग’ ; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक