Shloka 126
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तदा ते विवशाः सर्वे निर्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः / जङ्गमाः स्थावराश्चैव धर्माधर्मादिकास्तु वै
Transliteration
tadā te vivaśāḥ sarve nirdagdhāḥ sūryaraśmibhiḥ / jaṅgamāḥ sthāvarāścaiva dharmādharmādikāstu vai
Translation
تب وہ سب بے بس ہو کر سورج کی کرنوں سے جل جاتے ہیں—چلنے والے اور ساکن، اور یقیناً دھرم و اَدھرم وغیرہ بھی۔
Word by Word
तदाthen
तदा:
Kala (काल/temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: then)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विवशाःhelpless
विवशाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इति विशेष्य
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इति विशेष्य
निर्दग्धाःburnt up
निर्दग्धाः:
Kriya (क्रिया/Predicate—passive)
TypeVerb
Rootदह् (धातु) + निर् (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सूर्य-रश्मिभिःby the Sun’s rays
सूर्य-रश्मिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसूर्य + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सूर्यस्य रश्मयः)
जङ्गमाःmoving beings
जङ्गमाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्थावराःimmobile beings
स्थावराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
धर्म-अधर्म-आदिकाःdharma, adharma, and the like
धर्म-अधर्म-आदिकाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म + अधर्म + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (धर्मश्च अधर्मश्च) + ‘आदि’ (and the like)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधार्थक-अव्यय (particle)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed)