Previous Verse
Next Verse

Shloka 109

Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds

Cosmogony and Earth’s Retrieval

नारायणात्परोव्यक्तादण्डमव्यक्तसंज्ञितम् / अण्डजस्तु स्वयं ब्रह्मा लोकास्तेन कृताः स्वयम्

nārāyaṇātparovyaktādaṇḍamavyaktasaṃjñitam / aṇḍajastu svayaṃ brahmā lokāstena kṛtāḥ svayam

نارائن سے پرے اُس ظاہر تत्त्व سے ‘اویَکت’ نام کا انڈا پیدا ہوا؛ اسی انڈے سے خود برہما ظاہر ہوئے اور انہوں نے خود ہی لوکوں کی تخلیق کی۔

nārāyaṇātfrom Nārāyaṇa
nārāyaṇāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnārāyaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
paraḥsupreme, beyond
paraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
vyaktātfrom the manifest (principle)
vyaktāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग) (as tattva), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
aṇḍamthe cosmic egg
aṇḍam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन)
avyakta-saṃjñitamcalled ‘unmanifest’
avyakta-saṃjñitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदik) + saṃjñita (कृदन्त/प्रातिपदik)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय sense) ‘avyaktā saṃjñā yasya/tat’; Napumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन), agrees with aṇḍam
aṇḍajaḥthe egg-born (Brahmā)
aṇḍajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṇḍaja (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), contrast/emphasis
svayamby himself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb
brahmāBrahmā
brahmā:
Apposition to Karta (कर्ता-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
lokāḥworlds
lokāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
tenaby him
tena:
Karta/Agent in passive (कर्तृ/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga/napuṃsaka, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (एकवचन)
kṛtāḥwere made/created
kṛtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) → kṛta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); passive predicate with lokāḥ
svayamby himself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (re-emphasis)