Previous Verse
Next Verse

Shloka 108

Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds

Cosmogony and Earth’s Retrieval

वक्त्राद्यस्य ब्राह्मणाः संप्रसूता वक्षसश्चैव क्षत्रियाः पूर्वभागे / वैश्या ऊरुभ्यां यस्य पद्भ्यां च शूद्राःसर्वेवर्णा गात्रतः संप्रसूताः

vaktrādyasya brāhmaṇāḥ saṃprasūtā vakṣasaścaiva kṣatriyāḥ pūrvabhāge / vaiśyā ūrubhyāṃ yasya padbhyāṃ ca śūdrāḥsarvevarṇā gātrataḥ saṃprasūtāḥ

جس کے دہن سے برہمن پیدا ہوئے، جس کے سینے کے اگلے حصے سے کشتری؛ جس کی رانوں سے ویش اور جس کے قدموں سے شودر—اسی کے جسم سے سبھی ورن نکلے۔

vaktrātfrom (his) mouth
vaktrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
yasyaof whom
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
brāhmaṇāḥBrahmins
brāhmaṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
saṃprasūtāḥwere born/produced
saṃprasūtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootsam-pra-sū (धातु) → saṃprasūta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); used predicatively (भूतकर्मणि)
vakṣasaḥfrom (his) chest
vakṣasaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
evaindeed
eva:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), emphasis/restriction
kṣatriyāḥKshatriyas
kṣatriyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
pūrva-bhāgein the fore-part/front region
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/तत्पुरुष sense: ‘pūrvaḥ bhāgaḥ’); Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana (एकवचन)
vaiśyāḥVaishyas
vaiśyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
ūrubhyāmfrom (his) two thighs
ūrubhyām:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootūru (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी) / Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Dvivacana (द्विवचन); here Pañcamī (source)
yasyaof whom
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
padbhyāmfrom (his) two feet
padbhyām:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootpad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी) / Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Dvivacana (द्विवचन); here Pañcamī (source)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
śūdrāḥShudras
śūdrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśūdra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
varṇāḥclasses/varnas
varṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
gātrataḥfrom (his) body
gātrataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootgātra (प्रातिपदिक)
FormTasil-avyaya (तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय) = Ablative adverb ‘from the body’
saṃprasūtāḥwere born/produced
saṃprasūtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootsam-pra-sū (धातु) → saṃprasūta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); predicative