Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)

पूर्णन्दोः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिश्च पूर्णिमा / ततो विरज्यते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः

pūrṇandoḥ pūrṇapakṣe tu rātrisaṃdhiśca pūrṇimā / tato virajyate naktaṃ paurṇamāsyāṃ niśākaraḥ

پورے پکش میں رات کا سنگم ہی پورنیما کہلاتا ہے؛ اس پَورنماسی کی رات میں نشاکر چندرما خاص طور پر درخشاں ہوتا ہے۔

pūrṇandoḥof the full moon
pūrṇandoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpūrṇa + indu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); समासः—कर्मधारयः (पूर्णः इन्दुः)
pūrṇapakṣein the full fortnight
pūrṇapakṣe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootpūrṇa + pakṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—कर्मधारयः (पूर्णः पक्षः)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
rātri-saṃdhiḥthe junction of night (midnight)
rātri-saṃdhiḥ:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootrātri + saṃdhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (रात्रेः सन्धिः)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
pūrṇimāthe full-moon day
pūrṇimā:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootpūrṇimā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
tataḥthen/from that time
tataḥ:
Apādāna (अपादानार्थ/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय), ablatival sense ‘from then’
virajyateshines/brightens
virajyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√raj (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; passive/intransitive sense ‘shines forth/appears bright’
naktaṃat night
naktaṃ:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootnaktaṃ (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक अव्यय)
paurṇamāsyāmon the full-moon night/day
paurṇamāsyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootpaurṇamāsī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular
niśākaraḥthe moon
niśākaraḥ:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootniśā + kara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (निशायाः करः = निशाकरः)