Shloka 42
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
तं कालं सूर्यनिर्द्देश्यं दृष्ट्वा संख्यां तु सर्पति / स वै वषटाक्रियाकालः सद्यः कालं विधीयते
Transliteration
taṃ kālaṃ sūryanirddeśyaṃ dṛṣṭvā saṃkhyāṃ tu sarpati / sa vai vaṣaṭākriyākālaḥ sadyaḥ kālaṃ vidhīyate
Translation
سورج کے اشارے سے اس وقت کو دیکھ کر گنتی آگے بڑھتی ہے۔ وہی ‘وَشَٹ’ کیریا کا وقت ہے؛ اسی لمحے ودھی کے مطابق وقت مقرر کیا جاتا ہے۔
Word by Word
तम्that
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कालम्time-period
कालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सूर्यनिर्द्देश्यम्indicated by the sun
सूर्यनिर्द्देश्यम्:
विशेषण (Qualifier of कालम्)
TypeAdjective
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + निर्द्देश्य (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सूर्य-निर्द्देश्य (तत्पुरुष) = to be indicated by the sun / sun-indicative; agreeing with कालम्
दृष्ट्वाhaving seen/observed
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
संख्याम्count/number
संख्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
सर्पतिmoves/proceeds
सर्पति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसृप् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःthat
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/assurance
वषटाक्रियाकालःthe time for the vaṣaṭ-rite
वषटाक्रियाकालः:
विधेय (Predicate noun of सः)
TypeNoun
Rootवषट् (अव्यय/शब्द) + क्रिया (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वषट्-क्रिया-काल (तत्पुरुष) = time for the vaṣaṭ-utterance/ritual act
सद्यःimmediately
सद्यः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
कालम्time
कालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विधीयतेis prescribed
विधीयते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्ग वि-
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘is prescribed/ordained’