Shloka 31
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
सुषुम्णाप्यायमानस्य भागं भागमहः क्रमात् / कलाः क्षीयन्ति ताः कृष्णाः शुक्ला चाप्याययन्ति तम्
Transliteration
suṣumṇāpyāyamānasya bhāgaṃ bhāgamahaḥ kramāt / kalāḥ kṣīyanti tāḥ kṛṣṇāḥ śuklā cāpyāyayanti tam
Translation
سُشُمنّا سے پرورش پاتے ہوئے، دنوں کے क्रम کے مطابق حصّہ بہ حصّہ کَلا کم ہوتی جاتی ہیں—وہ کرشن کَلا ہیں؛ اور شُکل کَلا اسے بڑھاتی ہیں۔
Word by Word
सुषुम्णाby Suṣumṇā
सुषुम्णा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसुषुम्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया विभक्ति (Instr./3rd), एकवचन (sg.)
अप्यायमानस्यof (him) being nourished
अप्यायमानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootआ-√प्या (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (present participle, Ātmanepada sense), पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी विभक्ति (Gen./6th), एकवचन (sg.)
भागम्a portion
भागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.)
भागम्portion by portion
भागम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.); पुनरुक्ति (repetition) for distributive sense
अहःday (by day)
अहः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.); क्रियाविशेषणवत् (by day)
क्रमात्in sequence; gradually
क्रमात्:
Hetu/Prakāra (हेतु/प्रकार)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), पञ्चमी विभक्ति (Abl./5th), एकवचन (sg.); हेतौ/प्रकारे (in due order)
कलाःdigits; phases
कलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.)
क्षीयन्तिwane; diminish
क्षीयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.)
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.)
कृष्णाःdark (waning)
कृष्णाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.); विशेषण of कलाः
शुक्लाःbright (waxing)
शुक्लाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.); विशेषण of (कलाः) understood
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
अप्याययन्तिnourish; make grow
अप्याययन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√प्या (धातु) + णिच्
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.); causative
तम्him/it
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.)